Thím Lưu lúc thì giận dữ, lúc nói đến chuyện buồn lại lau nước mắt, lúc lại đầy hy vọng về tương lai, lúc lại khen ngợi Tần Vũ và mấy người kia. Đội trưởng số 2 nghe những lời ấy cũng không khỏi trầm ngâm:
"Tôi vừa nãy làm việc bên kia, mấy cô trí thức nữ làm việc tệ quá. Nhưng đến chỗ các cô, tôi vui đến mức không nói nên lời.
Từ khi làm đội trưởng tiểu đội 2, tôi chưa từng dẫn đội giành được vinh dự nào. Mỗi lần cuối năm thấy tiểu đội khác vui vẻ nhận thêm lương thực, tôi đứng bên cạnh mà ghen tị.
Người trong đội tôi cũng chỉ biết nhìn người ta nhận nhiều hơn. Trong lòng tôi thật sự khó chịu. Không khí chia lương thực cũng vì thế mà tụt hẳn.
Tôi cứ nghĩ đội mình đâu có kém, nhưng năm nào cũng thiếu một chút, chỉ một chút thôi. Sao mãi không rút ngắn được khoảng cách?
Đại đội chỉ có bốn tiểu đội, mà ba đội kia đều từng được thưởng, chỉ có đội tôi là chưa từng. Người ta còn gọi đội tôi là 'hạng ba muôn năm', có người còn đùa bảo đổi tên với đội 3 cho đúng. Mỗi lần nghe vậy, tôi buồn mấy ngày liền."
Đội trưởng số 2 trút hết nỗi lòng, rồi tiếp tục nói với giọng trầm:
"Thím Lưu, thím cũng biết, nhà tôi mới tách ra năm ngoái, vừa xây nhà riêng. Tiền bạc chia ra lúc đó tiêu gần hết, cái gì cũng phải sắm lại từ đầu. Nhà nghèo, chỉ dám mua những thứ thật cần thiết. Tết năm ngoái, vợ tôi muốn mua vải may áo mới cho con mà không đủ tiền.
Nhìn con thấy người ta có đồ mới, nó cứ nhìn mãi. Dù mới ba tuổi, nó cũng hiểu nhà mới xây, không có tiền, nên không đòi hỏi gì. Chính vì nó quá hiểu chuyện mà vợ chồng tôi càng xót xa. Chúng tôi bàn nhau, cuối năm nay nhất định phải may cho nó một bộ đồ mới.
Tôi nghĩ, khổ mấy cũng không thể để vợ con khổ. Vợ tôi từ khi lấy tôi chưa từng hưởng sung sướng, chưa từng có áo mới. Có tiền cũng chỉ may đồ cho tôi và con.
Giờ nhà đã tách riêng, tôi chỉ muốn làm việc chăm chỉ, kiếm thêm công điểm, để vợ con mỗi năm đều có đồ mới, không phải nhìn người ta mà thèm.
Sau này nếu kinh tế khá hơn, tôi muốn có thêm vài đứa con nữa, trai gái gì cũng được, đều là con tôi, tôi đều thương. Như thím nói, khi con đến tuổi đi học, tôi sẽ cho đi học. Chỉ cần con muốn, tôi sẽ cố gắng lo cho học tiếp.
Người ta nói học cũng vô ích, như mấy trí thức học đến cấp ba rồi cũng phải xuống nông thôn. Nhưng tôi không nghĩ vậy. Có học vẫn khác, tầm nhìn khác, trải nghiệm khác.
Nhìn bác Ái Quốc làm đại đội trưởng, chẳng phải nhờ từng đi học sao? Biết đâu học hành lại thay đổi được số phận, có thể vào nhà máy huyện làm công nhân, được ăn lương thực mua bán.
Làm công nhân ở huyện còn tốt hơn ở thành phố, gần nhà, giá cả rẻ, thiếu gạo còn có thể mua ở đại đội. Dù không được như vậy, ít nhất con tôi biết chữ, hiểu chuyện, đọc được báo. Tôi làm ruộng nửa đời người, chắc cả đời cũng chỉ thế.
Nếu có thể, tôi không muốn con cháu mình phải cày ruộng như tôi. Làm nông vất vả lắm, quanh năm chẳng mấy khi nghỉ ngơi, hè thì nắng gắt, đông thì gió lạnh. Việc đồng áng nặng nhọc, lại phải phụ thuộc vào thời tiết. Trời thương thì có ăn, không thương thì đói."
Thím Lưu nghe chuyện nhà đội trưởng số 2, trong lòng cũng hiểu rõ. Nhà nào cũng có khó khăn riêng, nhưng dù sao cũng phải cắn răng mà sống tiếp.
Nhà đội trưởng đông người, lại chật chội. Con cái đều đã lấy vợ.
Người lớn trong nhà nghĩ nên tách ra, tránh sống chung dễ sinh mâu thuẫn. Cây lớn thì chia cành, con lớn thì chia nhà — chuyện thường thấy ở làng.
Ép sống chung dễ sinh oán hận, chi bằng chia ra, sống riêng cho thoải mái. Mỗi năm con cái còn biếu lương thực, sống riêng còn khỏe hơn.
Con cái vẫn ở trong làng, ngày nào cũng gặp, chẳng có gì bất tiện. Đến khi già yếu, thì luân phiên ở với các con, sống vậy còn dễ chịu hơn.
Thím Lưu vừa định an ủi đội trưởng thì bị anh ta cướp lời, chuyển giọng đầy phấn khích:
"Giờ tiểu đội 2 chúng ta cuối cùng cũng có cơ hội lật ngược tình thế! Có trí thức Hoàng và Tần tham gia, với tốc độ làm việc của họ, sự lanh lẹ ấy...
Dù năm nay chưa lật được, thì năm sau chắc chắn sẽ khác. Cuối năm sau, chúng ta nhất định thoát khỏi cái tên 'hạng ba muôn năm'!
Nhưng cũng có thể hy vọng vào nửa cuối năm nay. Họ đến đúng lúc đại đội chưa thu hoạch, biết đâu chúng ta lật ngược được.
Dù sao mỗi đội cũng có vài người làm chậm. Giá mà trí thức Tần và Hoàng đến sớm hơn, tôi đã có niềm tin lật ngược năm nay rồi, làm cho mấy người hay cười nhạo đội mình phải há hốc mồm!"
Thím Lưu bị anh ta nói một tràng làm nghẹn lời, nghe xong giấc mộng đẹp của anh ta, liền lườm một cái, nói đầy vẻ bực bội:
"Anh còn mơ trí thức Tần và Hoàng đến sớm, đúng là mơ giữa ban ngày! Họ vào đội mình là do anh gặp may thôi. Nhưng anh nói cũng đúng, nếu thật sự cuối năm nay vượt lên, được thưởng, không cần hạng nhất, hạng nhì là được rồi.
Lúc đó mấy người hay cười nhạo đội mình chắc sẽ há hốc mồm. Nghĩ đến cảnh đó là tôi thấy vui rồi. Ha ha ha!
Dù năm nay không được, thì năm sau nhất định phải đánh một trận đẹp. Chúng ta phải tin vào tiểu đội 2, tin vào trí thức Tần và Hoàng, càng phải tin vào chính mình.
Tôi chưa từng được thưởng, giờ nghĩ đến cuối năm nay hoặc năm sau được lên nhận thưởng là tôi thấy phấn khích lắm!
Chúng ta phải giữ chặt trí thức Tần và Hoàng, đừng để đội khác dụ mất!"
Thím Lưu nói xong cũng lộ ra vẻ mặt ngây ngô giống đội trưởng số 2, thỉnh thoảng còn bật cười.
Đội trưởng số 2 vội gật đầu: "Đúng đúng! Trí thức Tần và Hoàng giỏi lắm, giấu không nổi đâu! Mỗi ngày đều ghi công điểm, ai cũng sẽ biết thôi. Tôi phải chặn mấy người khác lại.
Thím Lưu, thím thích họ, thích làm việc cùng họ, thì sau này tôi sẽ phân thím làm cùng họ, không để tách ra. Thím cứ giữ họ thật chặt, đừng để mấy con sói, yêu ma quỷ quái lại gần. Họ là 'trụ cột đất đai' của đội mình đó!"