Tần Tuyết thấy giọng mẹ mình đã nghẹn ngào, vội vàng quay người an ủi: “Mẹ, con không có trách mẹ. Con chỉ là... chỉ là thấy không đáng cho mẹ.”
Mẹ Tần (Tần mẫu) cũng là đi bước nữa. Bà và chồng trước có một trai một gái. Chồng bị bắt lính ra chiến trường rồi hy sinh. Bà mang theo hai con tái giá về nhà họ Lý. Bên nhà họ Lý cũng có ba đứa con. Nhà thì nghèo, lại phải nuôi năm đứa trẻ, gần như không có ngày nào được ăn no. Tính Tần mẫu thì yếu đuối, mà ông chồng sau lại gia trưởng, ba đứa con riêng thì lớn hơn, trên đầu còn có bố mẹ chồng giám sát.
Tần Tuyết và anh trai ở cái nhà đó suýt nữa thì c.h.ế.t đói. Sau này các chú các bác bên họ Tần biết chuyện, đã c.ắ.n răng đưa Tần Dương (thằng bé trai) về nhà họ Tần. Mấy nhà chú bác, mỗi nhà nuôi một năm, thay phiên nhau nuôi Tần Dương. Còn Tần Tuyết vì là con gái, nhà họ Tần không nhận, vẫn phải theo mẹ sống lay lắt ở nhà họ Lý, mãi đến năm mười chín tuổi đi lấy chồng, cuộc sống mới khá lên một chút.
Mấy năm trước, cha dượng của Tần Tuyết qua đời, Tần mẫu bị con dâu riêng bên nhà họ Lý đuổi ra khỏi nhà. Bà không còn nơi nào để đi, chỉ có thể mặt dày quay về nhà họ Tần, tìm con trai ruột là Tần Dương. Tần Dương lúc này đã cưới vợ sinh con. Đối với việc mẹ quay về, anh ta ngoài thái độ có chút lạnh nhạt thì cũng không nói gì, nhưng vợ anh ta và mấy người chú bác họ Tần đều không cho Tần mẫu sắc mặt tốt.
Tần Tuyết đối với mẹ mình là có tình cảm. Dù trước kia nhà họ Tần không cần nàng, nhưng ít nhất mẹ vẫn luôn mang nàng theo bên mình, chưa từng nghĩ đến việc vứt bỏ. Nhất là mấy năm mất mùa đó, người c.h.ế.t đói là chuyện thường thấy. Mẹ cũng coi như là đã liều mạng che chở cho nàng, lại còn chắt bóp chút đồ ăn ít ỏi của mình để mang sang cho Tần Dương, giúp cả hai anh em đều sống sót.
Mẹ nàng vóc dáng nhỏ bé, kiếm không được bao nhiêu công điểm, cả đời chỉ quanh quẩn xó bếp. Cũng là mềm yếu cả một đời, nói chuyện không dám lớn tiếng, chưa từng đỏ mặt với bất kỳ ai, cũng vất vả cả đời. Nhưng cả đời bà chưa từng nhận được một lời tử tế. Nàng và anh trai đều oán bà, con cái nhà cha dượng cũng hận bà. Hai bên đều không được lòng. Trước kia ở nhà cha dượng thì khom lưng cúi đầu, bây giờ ở nhà anh trai, chị dâu cũng khom lưng cúi đầu.
Tần Tuyết mũi cay xè: “Mẹ, trước kia con có oán mẹ. Nhưng bây giờ con cũng có con rồi. Con hiểu sự bất đắc dĩ của mẹ lúc đó. Mẹ nuôi không nổi con với anh trai, nên mẹ mang chúng con đi tái giá. Khi đó cậu với bà ngoại đều bảo mẹ đừng dắt theo chúng con, mẹ một mình không vướng bận thì có thể tìm được chỗ tốt hơn, nhưng mẹ vẫn dắt theo. Lúc khó khăn nhất, mẹ cũng không vứt bỏ chúng con. Mẹ đã làm tròn bổn phận của một người mẹ. Con với anh trai sống khổ, nguyên nhân lớn nhất là chúng con không có bố.”
Tần mẫu nhỏ giọng nức nở: “Là mẹ không có bản lĩnh, là mẹ không có bản lĩnh. Chính vì mẹ là người từng trải, nên mẹ mới muốn con nhân lúc còn trẻ, sớm tìm một người. Sau này hai người sinh một đứa con của riêng mình, cũng có chỗ nương tựa. Mẹ mà có con ở nhà họ Lý, cũng không đến nỗi ngần này tuổi còn bị đuổi ra khỏi nhà. Mẹ biết trong lòng con vẫn thương Cây Cột, muốn để lại cho nó chút tiền. Nhưng cái nhà mà bà bác con giới thiệu ấy, nhà người ta đồng ý cho con mang Cây Cột theo, đã đến hỏi mấy lần rồi. Con qua xem thử đi. Vợ nó bệnh mất rồi, để lại đứa con gái cũng không nuôi được. Con qua đó không cần làm mẹ kế. Hơn nữa lại là ở thôn nhà mẹ đẻ mình. Có mẹ, có anh chị dâu con ở đây, lỡ có chuyện gì, chúng ta cũng có thể trông chừng lẫn nhau.”
Tần Tuyết cuối cùng cũng gật đầu. Nàng theo mẹ về thôn, chị dâu thấy nàng cũng chẳng vui vẻ gì.
Giữa trưa, nàng theo bà bác đi sang nhà trai xem mắt. Vừa vào cửa, nhà trai đã ngồi nghìn nghịt một đám đông, từ ông già bà cả thở không ra hơi, cho đến đứa trẻ bế trên tay, tổng cộng hơn hai mươi miệng ăn. Bà bác giới thiệu cho Tần Tuyết: “Đây đều là họ hàng trong nhà, ra mắt làm quen cả.”
Tần Tuyết gượng gạo gật đầu, bị mấy bà chị em dâu ngang hàng kéo lại ngồi uống trà. Uống trà xong mọi người đều đi hết, chỉ còn lại Tần Tuyết, nhà trai là Tần Đức Sẽ, bà bác và mẹ của Tần Đức Sẽ là Tạ Nho Nhỏ.
Tần Đức Sẽ hồi nhỏ Tần Tuyết có biết. Anh ta trạc tuổi Tần Tuyết, 20 tuổi đã cưới vợ, năm thứ hai vợ sinh cho anh ta một đứa con gái. Con gái mới được hơn một tuổi thì vợ mất. Sau đó, lúc con gái hơn ba tuổi, vì chăm sóc không tốt nên cũng không qua khỏi. Đến nay anh ta đã ở vậy gần mười năm.
Tạ Nho Nhỏ mời Tần bá mẫu và Tần Tuyết ngồi, rồi bà ta vào bếp nấu cơm. Tần Đức Sẽ ngồi trên ghế đẩu, ngượng ngùng không biết mở miệng thế nào, chỉ có thể liên tục xoa xoa vết chai trên lòng bàn tay. Tần bá mẫu thấy không khí ngượng ngập, liền bắt chuyện phiếm với Tần Đức Sẽ, nói bóng nói gió khen Tần Đức Sẽ đảm đang.
Tần Tuyết liếc qua căn nhà, chỉ có thể dùng từ "bẩn, bừa, bệ rạc" để hình dung. Trong nhà nuôi cả heo, chó, lẫn gà. Sân, hiên, phòng khách, bậu cửa... chỗ nào cũng là phân gà. Ngay cửa phòng khách là bát ăn của chó, máng ăn của gà, bẩn thỉu, ruồi nhặng bay vo ve.
Tần Tuyết đứng dậy, vờ như ngắm nghía căn nhà, liếc vào bếp, thấy Tạ Nho Nhỏ múc một gáo nước từ cái thùng nước cám heo, tráng qua cái nồi nấu cám heo rồi bắc lên xào rau. Xào xong món bí đỏ, bà ta lại đổ một gáo nước vào nồi, từ trong chạn lấy ra một bát cơm nguội đổ vào, dùng đũa quẹt một ít mỡ heo, thả thêm ít muối.
Bữa trưa có một món canh, một món bí đỏ nấu nước, hai quả trứng vịt muối cắt đôi và một bát tỏi ngâm. Tần bá mẫu sắc mặt có chút khó coi, nhưng vẫn cười gượng: “Tuyết à, nông thôn nó thế đấy. Thím Tạ con là người biết vun vén, nếu không cũng chẳng cất được cái nhà ngói lớn thế này.” Tần Đức Sẽ mặt cũng hơi sượng, rõ ràng sáng nay anh ta mới mua hai bìa đậu về.
Tạ Nho Nhỏ mời mọi người ăn cơm: “Để các vị chê cười rồi. Tôi già rồi, ngày thường cũng lười động đậy, không thích dọn dẹp. Đều là người quen cả, cũng không phải lần đầu gặp, ăn tạm chút đi. Sau này nhà lại thêm hai miệng ăn, người ta còn nói 'thằng ranh con đang tuổi ăn tuổi lớn ăn c.h.ế.t cả ông già', thế thì càng phải tính toán mà sống. Chờ Tuyết về nhà này rồi, việc nhà cứ giao cho Tuyết nó lo. Đến lúc đó lại mời bà bác một bữa tử tế.”
Tạ Nho Nhỏ nói xong còn tự mình cười lên: “He he he, nói thật nhé, thằng Đức Sẽ nhà tôi với con bé Tuyết cũng là có duyên phận. Thằng Đức Sẽ nhà tôi nó cần cù, lại còn hiếu thuận. Ai nói nó cũng không nghe, nó chỉ nghe lời tôi thôi. Tôi nói gì nó nghe nấy. Đấy là quy củ nhà này...”
Tần Đức Sẽ mặt đỏ bừng, nhỏ giọng ngắt lời: “Mẹ, mẹ nói gì thế. Con lớn từng này rồi, con tự biết nghe lời mình.”
Tần Tuyết mặt đã sắp không cười nổi. Đây rõ ràng là đang dằn mặt nàng. Cơm cũng không ăn, nàng liền lấy cớ có việc phải về. Vừa ra khỏi cửa, Tần Tuyết đã nghe tiếng bà bác cãi nhau với Tạ Nho Nhỏ: “Bà làm sao thế hả? Lúc không cưới được vợ thì lạy lục van xin, giờ tôi dắt đến tận cửa rồi bà lại lên mặt vênh váo, ra oai phủ đầu à? Bà tưởng người ta ngu chắc?”
Giọng Tạ Nho Nhỏ cũng rất to: “Chị họ ơi, không phải chỉ là một bà góa rổ rá cạp lại sao? Còn đòi dắt theo con trai. Anh nó, mẹ nó đều ở trong thôn, nó còn chạy được à? Nó tìm được thằng Đức Sẽ nhà tôi là phúc ba đời rồi, còn đốt hương cao đấy. Nó còn vướng bận thằng con riêng, chứ thằng Đức Sẽ nhà tôi có vướng bận gì đâu. Tôi còn sợ nó lừa thằng Đức Sẽ nhà tôi ấy chứ. Tôi làm sao nó à? Cơm bưng nước rót đến tận miệng rồi, tôi chỉ thiếu nước nhai mớm cho nó ăn thôi. Còn chưa về làm dâu đã dám nhăn mặt với trưởng bối. Hay là chê tôi không dọn thịt cá ra? Nó xứng à?”
Tần Tuyết tức điên lên, nhưng nghĩ đến mẹ mình, nàng đành phải cố nuốt cục tức này xuống. Mẹ nàng vốn đã bị người trong thôn dị nghị, chịu ánh mắt soi mói. Nàng không thể gây thêm chuyện, để mẹ bị người ta chê cười, châm chọc. Nén cơn tức đến mức run rẩy, Tần Tuyết mắt hoe đỏ, bước nhanh rời đi. Trong đầu nàng chợt hiện lên một bóng người. Người đó một tay bế Cây Cột đang đi không nổi, đặt lên chiếc xe cút kít. Trong gió lạnh, tấm lưng người đó hơi còng xuống, căng thẳng và rụt rè nhìn nàng, trong mắt là sự hổ thẹn và áy náy không thể tan biến.