Tiết trời đương độ Thanh minh, gió dập một hồi, mưa vùi một đợt, mùa xuân xem ra vẫn còn chút chừng mực. Hoa hòe vốn linh tính như con người, thấu được tin xuân, chỉ sau một đêm đã nhú lên những nụ xanh đầu cành.
Chương Văn Lương ở công xã Nguyệt Hòe Thụ, định sẵn là không ăn nổi mùa hoa hòe này nữa rồi.
Trước lúc lâm chung, ông chỉ muốn được nếm lại chút vị hoa hòe, mà phải là món hoa hòe hấp do chính tay mẹ ông làm. Năm ấy là năm 1964, mẹ ông đã tạ thế tròn ba mươi năm.
Linh cữu đặt tại gian nhà chính, túc trực bên cạnh là vợ chồng con trai thứ Chương Vọng Triều và cậu con út Chương Vọng Sinh. Chương Vọng Sinh mười ba tuổi, khuôn mặt như bị nước mắt thấm qua, da dẻ như bị kéo căng, đôi mắt dưới hàng mi đen dày đặc tựa như một mặt ao lấp loáng ánh nước.
Cậu ra ngoài đi vệ sinh, một đám trẻ con chạy đi chạy lại, nhảy cẫng lên trước mặt cậu rồi vỗ tay hát: “Lão địa chủ lên Tây Thiên, lão địa chủ lên Tây Thiên! Lên Tây Thiên rồi!”
Chương Vọng Sinh nhìn lũ trẻ mấy cái, không nói nửa lời. Trong lòng cậu chỉ lẩm nhẩm tính xem cả đời này cha mình đã nhìn thấy bao nhiêu lần mặt trời mọc, bao nhiêu lần trăng lặn, chuyện này làm sao mà tính cho xuể?
Nhà vệ sinh xây bằng đá hộc, đàn ông đi vệ sinh chỉ cần ngẩng đầu là nhìn thấy bên ngoài, vừa đi vừa có thể chào hỏi người qua đường. Chương Vọng Sinh đang độ trổ mã, cái đầu vừa vặn lộ ra một chút.
“Tóm lấy nó, mau tóm lấy nó!” Chú sáu Mã, người lo việc tang lễ đang chống nạnh quát tháo bên ngoài. Giữa đám đông, một bóng người nhỏ thó như con lươn, tay ai vừa chạm vào vai là nó đã lách mình trốn thoát mấy lần. Nhưng rốt cuộc người nhỏ không thắng nổi đám đông, nó bị tóm sống, bị vặn tai xách đến trước mặt chú sáu Mã.
Thập Ngũ chẳng biết sợ người, dù bị bắt quả tang vẫn không quên tống nốt nắm mỡ heo trong tay vào miệng. Dưới mái tóc rối bù là khuôn mặt đen nhẻm, chỉ có đôi mắt là lung linh, sáng rực.
Khỏi phải nói, số mỡ heo dùng để làm cỗ hai ngày nay vốn là thứ quý giá như ngọc báu, thế mà lại bị người ta khoét ra tận mấy cái lỗ, chuyện này làm sao chấp nhận cho được!
Chú sáu Mã nói: “Tôi thấy không giống con cái nhà vùng Nguyệt Hòe Thụ, có ai nhận ra không?”
Công xã Nguyệt Hòe Thụ nói lớn thì rất lớn, lớn đến mức người dân nơi đây ngỡ rằng nó là trung tâm của thế giới. Có mấy thôn tự nhiên lận, về phía Nam, phía Bắc, phía Tây, phía Đông, những đội sản xuất kia đều nhỏ bé đến mức dường như không đáng nhắc tới.
Mọi người nhìn vài cái, chẳng ai quen biết. Vóc dáng Thập Ngũ chỉ chừng năm sáu tuổi, so đo làm gì? Chẳng qua là vặn tai vài cái, mắng mỏ mấy câu, chú sáu Mã dọa nạt: “Còn ăn trộm nữa là ta đánh gãy chân, ở đâu ra thì cút về đấy!”
Thập Ngũ vắt chân lên cổ mà chạy, đâm sầm vào Chương Vọng Sinh vừa bước ra từ nhà vệ sinh. Chương Vọng Sinh mấy ngày nay lo liệu tang sự nên cả người hơi yếu ớt, một cậu thiếu niên mười mấy tuổi suýt chút nữa bị đứa trẻ đâm cho ngã nhào. Chương Vọng Sinh chưa kịp nhìn rõ thì Thập Ngũ đã chạy xa, đôi bàn chân ấy đến đôi dép cỏ cũng chẳng có mà đi, vẫn cứ như cánh chim én, tẩu thoát nhanh như chớp.
Trong gian nhà chính, Chương Vọng Triều cùng vợ bước ra. Anh là một người đàn ông tuấn tú, gọi là đàn ông nhưng mới chỉ ngoài hai mươi, diện mạo thanh tú như con gái, đứng bên cạnh vợ là Phượng Chi trông rất có tướng phu thê.
“Vọng Sinh, em lại đây.” Anh nhìn Chương Vọng Sinh.
Ngang thắt lưng Chương Vọng Sinh buộc một sợi dây thừng thô bằng sợi gai, người lọt thỏm trong bộ đồ tang trông thật gầy gò. Cậu bước lại gần, nghe anh hai nói: “Trên mâm có thịt, em cùng chị dâu đi ăn đi.”
Phượng Chi nhìn dân làng đang bận rộn bên bếp đất, nói: “Để em đi trông chừng một chút, kẻo lát nữa người ta lại tiện tay cầm nhầm đồ đạc đi mất.”
Chương Vọng Triều ngăn lại: “Thôi, người ta chịu đến giúp là đã nhân nghĩa lắm rồi, muốn lấy gì thì lấy, cũng chẳng có đồ đạc gì đáng giá cả.”
Phượng Chi không nói thêm gì nữa. Cô luôn nghe lời anh, anh không cho thì cô không làm.
Chương Vọng Sinh nhìn anh: “Anh hai không ăn sao?”
Chương Vọng Triều ho khẽ hai tiếng, anh rất dịu dàng, xoa xoa đầu Vọng Sinh không đáp gì.
Lúc nhập tiệc là náo nhiệt nhất, bận rộn bấy lâu cũng chỉ mong được ngồi xuống ăn một miếng thịt mỡ. Mùi thịt thơm quá, trong mơ cũng thấy nó, giờ đã vào đến miệng thì chẳng nỡ nuốt ngay, phải ngậm lấy, thấm thía, nhấm nháp kỹ cái vị ấy. Đó không phải là vỏ cây, không phải hoa hòe, không phải rau dại, mà là thịt! Là miếng thịt mỡ đích thực!
Người ta nói cười hi hả, vui mừng khôn xiết. Chương Vọng Sinh thấy đói, con người ta thật lạ, cha mất rồi, cậu đau lòng, khóc bao nhiêu nước mắt, nhưng giờ thấy thịt rồi, cậu lại tạm quên đi cha. Người chết thì đã nằm đó, nhưng người sống thì vẫn phải ăn cơm.
Cậu bưng bát sứ vào gian nhà chính định đưa cho anh hai ăn, Chương Vọng Triều lắc đầu. Chương Vọng Sinh và Phượng Chi khuyên mãi, anh mới miễn cưỡng ăn vài miếng.
Chương Vọng Triều dạy thay ở trường học, mỗi tháng được mấy đồng bạc. Đám tang lần này nếu không có chút tiền tích cóp của anh, nhà họ Chương đến tấm ván quan tài cũng chẳng sắm nổi. Thành phần gia đình nhà họ quá tệ, dân làng chịu giúp đỡ là đã nể mặt lắm rồi, nếu không có miếng thịt mời họ thì thật không phải phép.
Tiệc đang ăn nửa chừng thì có người cãi nhau, chẳng qua là vì mấy thước vải xô làm đồ tang, dù chỉ một tấc cũng phải tranh cho bằng được. Tranh làm gì? Công dụng lớn lắm chứ, để làm giày, làm vải lót xửng hấp, một mẩu vải vụn cũng quý như vàng. Những người cãi vã đỏ mặt tía tai, tám phần là kết oán, chẳng ai can nổi.
Người thì cứ cãi, cứ tranh, nhưng mặt trời thì vẫn cứ lặn về núi phía tây. Đội kèn trống bắt đầu thổi đánh vang trời, Chương Văn Lương phải lên đường thôi. Chú sáu Mã thắt chiếc khăn trắng ngang hông, nhảy cao ba thước trước mặt mọi người, hô vang điệu hò.
“Nhảy nào nhảy nào ồ ô ô, được rồi, thưa bà con cô bác Nguyệt Hòe Thụ! Mọi người nghe tôi nói đây!”
Đám đàn ông lập tức đồng thanh đáp: “Hò!”
“Xóm giềng chẳng yên nhỉ!”
“Hò!”
“Một nhà có việc, cả làng chung tay nhỉ!”
“Hò!”
“Giúp thì giúp cho chót, giúp thì giúp đến cùng nhỉ, trong cửa nhà này, hiếu tử đang đau buồn nhỉ!”
“Hò!”
“Chúng ta khiêng đòn rồng nhé, khiêng sao cho nở mày nở mặt nhé! Đừng để mất mặt nhé!”
“Hò!”
“Mặt trời lặn núi tây rồi, ngày cuối cùng rồi, hiếu tử thoát nợ rồi, chúng ta thỉnh quan thôi!”
“Hò!”
“Bồ Tát đến dẫn lối rồi, Phật Tổ cũng độ ông ấy lên Tây Thiên rồi, Bát Tiên hộ tống kim quan rồi, người tiễn vạn dặm đường, Ngọc Nữ đón tiên ban, thỉnh quan vào thôi!”
“Hò!”
“Thỉnh quan!”
Đám người khiêng quan tài đều là những thanh niên khỏe mạnh, trong đó nổi bật nhất là Lang Hài. Tên thật của anh ta là gì chẳng ai rõ, chỉ biết hồi nhỏ anh ta cùng cha trông lều dưa, chẳng may đêm hôm bị sói lẻn vào tha đi. Cha anh ta vác gậy đuổi theo cứu được người về, từ đó anh ta được gọi là Lang Hài.
Lang Hài năm nay hai mươi mốt, thân hình như bò mộng. Ba năm nạn đói không làm anh ta chết đói được, ăn vỏ cây mà cũng nở thịt nở da. Anh chàng vừa mới cưới vợ, cái sức mạnh khiêng quan tài này chắc là do tân hôn tiếp cho. Vợ anh ta tên là Tuyết Liên, người đúng như tên, trắng trẻo nõn nà. Cô vợ mười tám tuổi này được đổi bằng mười cân bột mì hỗn hợp* mà có được, không ai là không ghen tị.
*Chỉ loại bột được làm từ nhiều loại ngũ cốc pha trộn cùng cám, vỏ trấu và các nguyên liệu chất lượng thấp khác. Từ này chuyên dùng để chỉ loại thực phẩm thay thế được nghiền trộn từ lõi ngô, bã đậu, cám trấu,.. nó là những nguyên liệu khó ăn riêng lẻ. Loại bột này có vị rất thô ráp và hầu như thiếu giá trị dinh dưỡng, thường xuất hiện như biểu tượng cho đời sống cơ cực và khó khăn của nhân dân Trung Quốc trong một số giai đoạn lịch sử nhất định.
Đàn ông khiêng quan tài, đàn bà đi sau. Vừa đi, họ vừa liếc nhìn người vợ mới của Lang Hài, thầm thì bàn tán: Tuyết Liên còn đẹp hơn cả Phượng Chi, lấn lướt hẳn rồi. Mắt Tuyết Liên to hơn, da dẻ trắng hơn, cái eo thì bé tí tẹo mà mông thì đầy đặn… Phía trước quan tài đựng người chết, nhưng cô vợ mới này lại như đóa hoa hé nở giữa mùa xuân.
Phượng Chi mới về làm dâu từ cuối năm kia, năm nay trông đã có vẻ cũ rồi.
Quan tài đi được nửa đường thì có kẻ muốn gây khó dễ. Là ai? Là Lý Đại Thành, con trai út của Lý Hồng Ba ở phía đông làng. Những năm trước, cả gia đình năm sáu miệng nhà Lý Hồng Ba chỉ có tổng cộng hai mẫu đất, chẳng đủ nhét kẽ răng. Sau này chia lại ruộng đất, ông ta làm Phó chủ nhiệm hội bần nông, cả nhà vui mừng khôn xiết, thật sự là đổi đời làm chủ. Lý Đại Thành từng muốn lấy Phượng Chi, nhưng thành phần nhà Phượng Chi là phú nông, cô cũng chẳng ưng anh ta, thế là chuyện hôn sự không thành.
Lý Đại Thành trông cũng không tệ, mày rậm mắt to. Nếu là ngày xưa, anh ta chẳng dám xem nhẹ cậu ấm địa chủ, nhưng giờ trời đất đảo lộn rồi, mọi thứ đã khác xưa. Anh ta chướng mắt cái vẻ mặt thư sinh trắng trẻo của Chương Vọng Triều, nhìn kiểu gì cũng thấy khó chịu. Mang tiếng là đi khiêng quan tài, nhưng giữa đường anh ta lại buông đòn bảo mệt không còn sức, đòi điếu thuốc, đòi hớp rượu mạnh. Chú sáu Mã là người chủ sự, đáp ứng yêu cầu của anh ta, nhưng đi được vài bước anh ta lại đòi thêm thứ khác.
“Đại Thành, cậu làm thế là không nể mặt chú Sáu rồi.” Chú sáu Mã không nhắc đến nhà họ Chương mà chỉ nói về mình.
Lý Đại Thành biết cha của chú sáu Mã năm xưa từng chịu ơn nhà họ Chương, trong lòng thầm chửi một câu. Nhưng chú sáu Mã ở Nguyệt Hòe Thụ cũng là nhân vật có tiếng nói, xóm giềng có tranh chấp lông gà vỏ tỏi gì cũng đều tìm chú đứng ra hòa giải, chưa vụ nào chú không dàn xếp ổn thỏa. Lý Đại Thành đành hậm hực thôi, nói một câu: “Vậy thì tôi nể mặt chú Sáu”. Cơn sóng gió này chỉ vừa gợn lên chút lăn tăn đã lại bình lặng.
Chương Vọng Sinh cứ lờ đờ như người mất hồn, dọc đường bảo đi thì đi, bảo dừng thì dừng. Hiếu tử đứng trước quan tài phải quỳ lạy, đầu gối đau nhói, quỳ xuống rồi khó lòng đứng dậy nổi. Hai anh em dìu dắt nhau làm chỗ dựa cho đối phương, rồi lại tiếp tục bước đi.
Mãi đến hoàng hôn, cha mới được đưa vào khu mộ tổ. Lớp đất mới đào lên tươi rói, phảng phất mùi vị nồng đượm của mùa xuân. Chương Vọng Sinh áp mặt xuống mặt đất lạy một lạy, khi ngẩng đầu lên, cậu bắt gặp một đôi mắt đang nhìn mình từ phía đám đông.
Đôi mắt ấy lấp ló giữa những đôi chân của người lớn, hai lòng đen trắng phân tách rõ ràng, sáng rực đến lạ thường.
Chương Vọng Sinh bỗng chốc sững sờ trước ánh nhìn ấy. Thập Ngũ lặng lẽ nhìn cậu, cô bé chẳng hiểu gì cả, chỉ là đến xem đám ma thôi. Cô bé không biết tại sao người ta khóc, tại sao lại hò hét, chỉ biết là có người chết. Chết là gì? Là phải ngủ dưới lòng đất, không bao giờ tỉnh dậy được nữa.
Chương Vọng Sinh ngẩn người, lòng bỗng thấy nóng rực, suýt chút nữa thì gọi thành tiếng.
Nhưng bao nhiêu đôi chân chỉ khẽ nhích một cái, đôi mắt ấy liền biến mất, có tìm thế nào cũng không thấy nữa.
Buổi tối còn lại chút dư âm náo nhiệt cuối cùng, phải đãi cơm đội khiêng quan tài và người trong họ một bữa. Trong sân lộn xộn đủ thứ, đèn dầu treo trên cành cây, trong ánh sáng mờ ảo, có một bóng người nhỏ bé thoăn thoắt như chuột, bàn tay lặng lẽ thò vào giỏ bánh màn thầu.
Thập Ngũ vớ được bánh là chạy, nhưng đôi mắt của chú sáu Mã sinh ra là để bắt trộm. Thập Ngũ bị lôi ra trước mặt mọi người, chú sáu Mã quát: “Tên nhãi này, mày còn dám đến nữa hả!”
Thập Ngũ ôm chặt chiếc bánh màn thầu làm từ bột mì hỗn hợp. Đứa nhỏ này đầu to cổ nhỏ, duy chỉ có đôi mắt là lanh lợi vô cùng.
Thời buổi này, một miếng ăn là một mạng người, chú sáu Mã nhất định phải hỏi cho ra lẽ. Thập Ngũ tuy nhỏ tuổi nhưng tính tình bướng bỉnh như trâu, đánh chết cũng không hở miệng, chỉ giương đôi mắt nhìn trân trân.
Phụ nữ vốn mủi lòng, Phượng Chi bước tới nói: “Chú Sáu, cứ để đứa nhỏ đi đi, cũng chẳng biết là con cái nhà ai chạy lạc tới đây, việc xong rồi, mai nó cũng chẳng đến nữa đâu.”
Chương Vọng Sinh đứng sau chị dâu quan sát, cậu nhìn thấy Thập Ngũ rồi. Vừa nhìn thấy nó, cậu lập tức chạy biến vào gian nhà chính.
Anh hai đang ngồi một mình trong gian nhà chính rất yên tĩnh, chẳng biết đang nghĩ gì, dường như đã tạm quên đi mọi thứ bên ngoài.
“Anh hai, em thấy em gái rồi!”
Chương Vọng Triều ngước mắt: “Ai cơ?”
“Em gái, em thấy em gái rồi!” Chương Vọng Sinh chạy tới kéo tay anh. Chương Vọng Triều không nhúc nhích, anh biết, nhưng Chương Vọng Sinh không biết, em gái sớm đã không còn nữa rồi.
Năm đó, họ đi đến mức chẳng còn chút sức lực nào, tưởng như sắp chết đến nơi. Cha bế em gái, ấn ngón tay lên làn da trên người con bé một cái là lõm xuống, mãi hồi lâu không đàn hồi lại được. Cha bảo ông không bế nổi con bé nữa, chẳng ai bế nổi nữa cả. Cha nói hãy để Tiểu Trú ngồi đây nghỉ chân, khi nào tìm được cái ăn sẽ quay lại đón con bé.
Em gái vẫn còn nói được, con bé bảo muốn anh ba bế.
Cha bèn bảo, anh ba bế, anh ba bế, nhưng đến sức lực để mỉm cười với con bé mà Chương Vọng Sinh cũng chẳng còn.
Nhà họ Chương có rất nhiều con cái, vì đủ loại lý do, cuối cùng chỉ còn ba anh em họ bên cạnh nhau.
Em gái lớn lên trên lưng anh ba Chương Vọng Sinh đến năm hai tuổi tám tháng rồi bị đặt lại trên một tảng đá ven đường. Khi ấy trông con bé vẫn xinh đẹp như thế, giống hệt như một con búp bê Tây vậy.
Chương Vọng Triều không muốn nhớ lại hình ảnh con búp bê ấy, anh nói: “Vọng Sinh, mệt rồi phải không, lại đây ngồi với anh một lát.”
Chương Vọng Sinh rưng rưng nước mắt: “Anh hai, em gái chắc chắn là tìm thấy đường về nhà rồi, anh ra xem đi, xem thử đi anh!”