Tháng mười năm ấy, mấy học sinh ở trường trung học công xã thật sự đã đi Bắc Kinh. Những người không đi thì tụ tập ở quanh các công xã lân cận để thực hiện phong trào phá Tứ cựu.
Hôm ấy, Chương Vọng Sinh đang ở nhà giặt quần áo thì cửa bỗng nhiên bị đá văng ra. Một nhóm người xông vào, có đứa lớn hơn cậu, cũng có đứa trạc tuổi cậu.
“Lục soát cho kỹ vào!” Chẳng biết là ai hét lên một tiếng, thế là cả đám ùa vào gian nhà chính. Cục xà phòng bồ kết bên cạnh Chương Vọng Sinh bị dẫm nát dưới chân, chậu rửa mặt cũng bị đá lật nhào. Cậu ngẩn người một lát rồi vội vã chạy theo vào trong.
Đám người này xông vào phòng, ném hết đồ đạc xuống đất, lục lọi lung tung. Chương Vọng Sinh lao đến ngăn cản đứa cầm đầu, tên này cao hơn cậu một chút: “Chương Vọng Sinh, gia phả nhà mày đâu?”
Chương Vọng Sinh đáp: “Gia phả nhà tôi mất từ lâu rồi, các người muốn làm gì?”
“Bọn tao đến để phá Tứ cựu, sao, ở trường mày không nhận được thông báo à? Hừ, nhà mày có tình trạng gì, lục soát cái là biết ngay!”
Chúng quăng hết đống sách vở mà Chương Vọng Triều để lại, cả những bài tập viết bằng bút lông, tranh vẽ, nhật ký… ra ngoài sân. Chương Vọng Sinh giống như một con thiêu thân hoảng loạn, lao bổ vào đống đồ đó. Cậu cuống cuồng vơ vét, ôm hết vào lòng, nhưng vô ích. Cậu bị họ kéo xếch ra rồi bị đánh cho một trận nhừ tử.
“Cái gì đây?” Đứa cầm đầu nhặt cuốn Thủy Hử lên, đập thẳng vào mặt Chương Vọng Sinh. “Chương Vọng Sinh, tao nghe nói lâu rồi, nhà mày có vấn đề về tư tưởng, quả nhiên là thật! Nhìn xem, còn có cả Hồng Lâu Mộng nữa! Tốt lắm, nhà họ Chương các người toàn cất giấu văn hóa cũ! Chương Vọng Sinh, mày có nhận tội không, bằng chứng rành rành ở đây rồi!”
Khóe miệng Chương Vọng Sinh đầy máu, cậu gằn giọng: “Tôi có tội gì?”
“Được lắm, Chương Vọng Sinh, để tao xem xương cốt mày cứng đến bao giờ! Mày cứ đợi đấy!”
“Đấy là đồ của anh hai tôi!” Nam Bắc chẳng biết đã về nhà từ lúc nào, cô bé lao vút tới, đứng chắn trước mặt Chương Vọng Sinh, hét thật lớn: “Anh hai tôi chết bệnh lâu rồi, anh ba tôi không biết gì, cứ tưởng là di vật của anh ấy nên mới không ném đi, các người đừng có mà ngậm máu phun người!”
Răng cô bé nghiến lại ken két, mắt trợn trừng, cái điệu bộ ấy cứ như thể kẻ nào dám xông lên là cô sẽ liều mạng chết chung vậy.
Chưa ai từng thấy một đứa trẻ như thế bao giờ. Trông cứ như phát điên, hai mắt long sòng sọc, đám người kia khựng lại một lúc. Nam Bắc vẫn đứng yên bất động như đang tính toán điều gì, rồi đột nhiên cô bé lăn đùng ra đất, lăn tới tận chân bọn chúng, vừa nhổ nước miếng vừa gào thét loạn xạ. Có đứa thốt lên: “Hay là nó bị chó dại cắn rồi lên cơn điên đấy?” Nghe vậy, cả nhóm hoảng sợ vội vàng tản ra.
Công xã Nguyệt Hòe Thụ từng có chuyện chó dại cắn chết người nên ai cũng biết. Trong lòng đám thanh niên này thực sự kinh hãi, thế là giải tán ngay lập tức.
Nam Bắc đỡ Chương Vọng Sinh dậy ngồi lên phiến đá bên cạnh. Thấy môi cậu sưng vù, mắt bầm tím, cô bé tức đến mức tự cắn vào tay mình: “Em sẽ giết chúng nó, em sẽ giết chúng nó! Em nhất định phải trả thù! Trả thù!” Khi cô bé hận ai đó, cái hận ấy hừng hực như cái nắng gắt mùa hè, nắng đến mức muốn thiêu cháy mặt đất, thiêu chết cả cỏ cây hoa màu mới thôi.
Cô bé chẳng hiểu gì cả, cũng chẳng muốn hiểu. Cô bé chỉ biết có kẻ làm anh ba bị thương, mà ai hại anh ba thì cô muốn kẻ đó phải chết. Chết rồi thì không biết mắng người, không biết đánh người nữa. Cô bé mới tám tuổi mà cái chết là cách trả thù đáng sợ nhất mà cô có thể nghĩ ra.
Nam Bắc bắt đầu chửi rủa bọn chúng bằng đủ loại từ ngữ th* t*c mà cô bé học được hồi còn ở gánh hát. Từ lúc về nhà họ Chương, cô bé chưa bao giờ chửi bậy vì nhà có gia quy. Nhưng giờ đây, cô bé vừa rơi nước mắt, vừa chửi mắng một cách hung tợn.
Cô bé giống như một con ngựa hoang, một con báo nhỏ không ai thuần hóa nổi đang lên cơn điên dại. Chương Vọng Sinh vốn dĩ đang rất đau đớn, nhưng nhìn thấy cô bé vì mình mà ra nông nỗi này, cậu nhìn hồi lâu rồi mới đưa tay lau nước mắt cho cô: “Đừng chửi nữa.”
Nước mắt của Nam Bắc đen nhẻm vì cô bé chưa rửa tay. Cô bé vừa khóc vừa hỏi: “Anh ba, anh không hận chúng nó sao?”
Chương Vọng Sinh gượng dậy rồi lại quỳ xuống, nhặt nhạnh từng chút một những di vật của anh hai để lại. Nét chữ vẫn còn như mới, cậu nhìn những dòng chữ đó, cảm thấy ranh giới giữa cái chết và sự sống thật mong manh, nó chỉ cách nhau một tấm màn vĩnh viễn không thể vén lên. Nam Bắc thấy anh quỳ đó cũng bò lại gần, vừa sụt sùi vừa nhặt những tờ tranh vẽ rơi vãi. Thật lạ lùng, anh hai đã mất rồi, vậy mà những thứ anh để lại vẫn là thật? Anh hai mất rồi, trái lại giống như một câu chuyện không có thật vậy.
“Anh hai từng nói, ngày tháng sẽ không mãi thế này đâu. Anh tin anh hai, em cũng phải tin anh ấy.” Cậu nói vậy, và cũng nghĩ như vậy. Hy vọng của con người không bám víu vào bóng tối, nó chỉ mọc lên từ trong lòng. Bạn nghĩ là có thì nó sẽ có.
Cậu nói những lời này với vẻ điềm tĩnh, Nam Bắc thút thít chui vào lòng cậu, nâng mặt cậu lên hỏi: “Anh ba, anh có đau không?” Chương Vọng Sinh mỉm cười với cô bé. Nhìn anh cười, Nam Bắc càng thấy hận hơn. Cô bé còn nhỏ, yêu là yêu, hận là hận, không có con đường thứ ba.
Khi Phượng Chi đang làm việc ở đội sản xuất, nghe tin nhà có người đến khám xét, cô quýnh quáng cả lên nhưng không thể rời đi ngay. Mấy người phụ nữ bên cạnh bày kế, bảo cô cứ giả vờ đi vệ sinh rồi đi thẳng luôn. Ở đội sản xuất, xã viên thường lười biếng, đi vệ sinh có khi mất nửa buổi, nhưng cô chưa bao giờ làm thế nên thấy ngại. Thím Vương đi tới nói: “Ở nhà chỉ có mỗi thằng Vọng Sinh đang tuổi ăn tuổi lớn, tính tình nóng nảy, đừng để xảy ra chuyện gì, cháu về đi, có ai hỏi thì thím nói đỡ cho.”
Sau khi Phượng Chi đi khỏi, thím Vương bảo với mọi người: “Cứ thế này mãi không ổn. Thằng em chồng ngày một lớn, nó ở trong cái nhà đó không tiện, phải tính đường khác sớm thôi.”
Một bà cô khác tiếp lời: “Đúng đấy, giờ có phải thời phong kiến đâu. Phượng Chi giữ lễ một năm là coi như xứng đáng với Chương Vọng Triều rồi! Này bà nó, bà có ai hợp thì làm mối cho Phượng Chi đi.”
Thím Vương hớn hở: “Thật ra cũng có một người.”
Hai người đang nói chuyện thì Lý Đại Thành đi dạo ngang qua, nghe lỏm được vài câu. Năm nay chẳng biết thế nào mà anh ta lại hoạt động năng nổ hẳn lên, suốt ngày chạy theo đám học sinh trung học kia, báo cáo rất nhiều chuyện với tổ công tác của huyện.
Hoa bìm bìm dần khép cánh, thu lại sắc màu rực rỡ vào trong ráng chiều. Lúc Phượng Chi về đến nhà, mồ hôi chảy đầm đìa. Trên mảnh vườn riêng, Chương Vọng Sinh và Nam Bắc đang hái ớt để chuẩn bị bữa tối.
Nghe Chương Vọng Sinh kể lại mọi chuyện, Phượng Chi cúi đầu gạt lệ: “Đồ đạc của anh hai em đâu?”
Chương Vọng Sinh đáp: “Tất cả ở trong nhà ạ. Chị dâu, bọn họ sẽ còn quay lại đấy. Trước đây em nghe nói chỉ được giữ lại từ điển, giờ xem ra là thật.”
Phượng Chi lau mắt. Cả nhà im lặng hồi lâu, cô mới cất lời: “Vọng Sinh, chị nghĩ sau này có khi người ta lại cho mua sách. Nhưng tình hình trước mắt thế này, di vật của anh hai em… hay là chúng ta tự mình đốt đi vậy.”
“Em cũng nghĩ thế, chị dâu, em nghe chị.” Chương Vọng Sinh nhìn vào mắt chị.
Nước mắt Phượng Chi tuôn rơi: “Trong lòng chúng ta đừng quên anh hai là được.” Cô không kìm được, kéo Nam Bắc vào lòng, áp má vào mái tóc mềm mại của cô bé: “Nam Bắc, hình con hổ nhỏ anh hai vẽ cho em, em phải nhớ kỹ trong lòng nhé, được không? Tuyệt đối đừng quên.”
Nam Bắc ôm cổ Phượng Chi cũng khóc theo. Trong lòng cô bé vẫn đầy tức giận và hận thù, nhưng cô bé cũng lờ mờ hiểu ra, có những lúc con người phải cúi đầu. Chỉ có thể như vậy thôi, ngày tháng phía trước còn dài, cuộc đời này còn lâu mới kết thúc, cô bé phải cùng chị dâu và anh ba chờ đợi những ngày tháng khác tươi sáng hơn đến.
Vì sợ người khác nhìn thấy ánh lửa, họ đốt đồ ngay trong gian nhà chính, cả ba quỳ quanh thành một vòng tròn. Mỗi khi đốt một món đồ, nước mắt lại trào ra, chẳng ai nói với ai lời nào cho đến khi đống tro tàn theo gió thổi bay đi đâu mất.
Đến khi đám người kia quay lại, quả nhiên không tìm thấy gì, chúng hò hét một hồi rồi cũng giải tán.
Sau vụ thu hoạch mùa thu, công xã Nguyệt Hòe Thụ lại nhộn nhịp theo một kiểu khác. Nam Bắc cùng đám trẻ con ra sân kho xem phê đấu. Cô bé nhìn thấy đám học sinh trạc tuổi anh ba đứa nào cũng nhe nanh múa vuốt, trông rất hung dữ.
Nam Bắc chạy về nhà, thấy Chương Vọng Sinh đang cầm cành củi tập viết chữ lớn xuống đất, chẳng để lại dấu vết gì, cứ như đang múa may trong không trung. Cô bé quẳng túi sách, nhảy phốc lên lưng cậu, bịt mắt cậu lại: “Đố anh biết ai đây?”
Chương Vọng Sinh chạm vào đôi tay nhỏ xíu của cô bé, phối hợp đáp: “Cún con à?”
“Không phải!”
“Thế là heo con?”
Nam Bắc liền hụ hụ hai tiếng như heo, rồi buông tay ra, thơm chùn chụt mấy cái lên mặt cậu. Vọng Sinh xoa xoa má, toàn là nước miếng.
“Anh ba, lúc nãy em ra sân bãi thấy thầy Dương rồi, thầy bị học sinh đánh mà không dám hé răng nửa lời.” Nam Bắc cầm cái cốc tráng men, múc nước giếng uống ực ực.
Chương Vọng Sinh nắm chặt cành củi: “Sau này đừng đi xem nữa, không có gì hay ho đâu.”
Nam Bắc lấy ống tay áo quẹt miệng: “Đông người lắm, ai cũng đứng đấy xem, náo nhiệt lắm, còn vui hơn cả năm ông thầy bói mù kể chuyện ấy.”
Sắc mặt Chương Vọng Sinh trở nên u buồn. Cậu và chị dâu khi ra ngoài hầu như không nói chuyện với ai, chỉ biết tập trung làm lụng. Cậu thà ở bên cạnh bò, cừu còn hơn là phải giao tiếp với con người. Đôi khi cậu gặp lại bạn học, cả nam lẫn nữ, họ luôn đến rủ cậu tham gia việc này việc nọ, nhưng cậu hoàn toàn không có hứng thú, chỉ muốn lẩn tránh.
“Em đi xem náo nhiệt à? Chuyện đó mà gọi là náo nhiệt sao?” Chương Vọng Sinh nhìn Nam Bắc một cách nghiêm nghị: “Đó không phải là chuyện vui vẻ gì đâu. Nếu anh hai còn sống, có lẽ anh ấy cũng sẽ đứng đó như thầy Dương thôi, em cũng định xem cái náo nhiệt ấy à?”
Nam Bắc hiếu động, cô bé không ngồi yên một chỗ được, cả vùng quanh công xã cô đã chạy nhẵn mặt. Nghe anh ba nói thế, cô bé bèn thấy chột dạ. Cô bé vốn ham vui, thấy chỗ nào đông người là muốn xem họ đang làm gì. Cô bé xem náo nhiệt cũng không thấy phẫn nộ, cũng chẳng thấy bi thương, đơn giản chỉ thấy đông người thôi.
Nghe Chương Vọng Sinh nhắc đến anh hai, cô bé thấy buồn lòng, lý nhí đáp: “Em không đi nữa.”
Chương Vọng Sinh biết cô bé sẽ không hiểu được những chuyện này, chỉ dặn: “Ra ngoài đừng có nói bậy, tan học là về nhà ngay, chúng ta cùng về.”
“Thế nào là nói bậy ạ?”
Chương Vọng Sinh bị hỏi khó, cậu ngẫm nghĩ rồi đáp: “Làm người thì phải cẩn trọng trong lời nói và hành động. Nghĩa là phải nghĩ thật kỹ trước khi nói, làm việc gì cũng không được bốc đồng, muốn gì làm nấy.”
Nam Bắc thấy anh ba nói cứ như anh hai ngày xưa vậy. Cô bé nghe hiểu được đôi phần, đáp: “Thế em chỉ nói chuyện ăn, chuyện chơi với bạn thôi, chuyện khác không nói.”
Chương Vọng Sinh gật đầu: “Ngoan.”
Trải qua vài trận sương giá, trong mảnh vườn riêng giờ chỉ còn những cây bắp cải xanh mướt. Dưới xà nhà treo những xâu ớt đỏ khô, hành lá cũng đã được nhổ lên, bó lại gọn gàng. Ngày nào họ cũng ăn bắp cải, thiếu dầu thiếu muối, tất cả chỉ trông chờ vào vị cay của ớt và hoa tiêu để k*ch th*ch vị giác. Nam Bắc thèm thịt, cô bé một mình chạy đến cửa hàng bán đồ ăn chín để ngửi mùi thơm.
Lần nào cô bé cũng hỏi: “Đây là gan heo ạ?”
“Đây là dạ dày bò ạ?”
“Đây là đại tràng ạ?”
Người ta đã nhẵn mặt cô bé rồi nên chẳng buồn tiếp chuyện. Cô bé cũng chẳng biết thẹn, ngửi cho chán chê rồi mới chạy về nhà. Hôm ấy, trên đường về, cô bé gặp thím Vương. Thím Vương quấn khăn trên đầu, xách một chiếc giỏ nhỏ, trong giỏ có vài quả trứng gà, còn có cả hai quả quýt vỏ xanh nữa!
Vốn dĩ trứng được che bằng một chiếc khăn gối, nhưng thấy Nam Bắc, thím Vương mở ra cho cô bé xem. Nam Bắc thèm thuồng nhìn không rời mắt: “Thím Vương, thím đi đâu thế ạ?”
“Thím sang nhà cháu đây.”
Nam Bắc hỏi dò: “Thế thím mang theo trứng gà với quýt vỏ xanh làm gì thế ạ?”
Thím Vương cười: “Nhà thím gà đẻ nhiều, mang sang bảo chị dâu cháu xào trứng cho cháu ăn nhé, có thích không?”
Nam Bắc mừng rỡ chạy quanh thím. Cô bé líu lo đủ chuyện dọc đường, đến nhà thì thấy Phượng Chi đang ngồi trước cửa đập đế giày. Hôm qua trời mưa, đất nhão nên đế giày bám đầy bùn đất và cỏ.
Sau một hồi hỏi han, thím Vương đưa giỏ cho Phượng Chi, hai người lôi kéo nhau một hồi rồi đi vào gian nhà chính. Thím Vương còn ló đầu ra gọi Chương Vọng Sinh: “Vọng Sinh, cháu đi xào trứng đi, thím có mấy câu muốn nói riêng với chị dâu cháu.”
Đã có trứng xào thì ai còn thèm ăn bắp cải nữa? Nam Bắc đứng bên bếp lột vỏ hành, lột được một cây thật dài, cô bé ngẩng đầu nói: “Anh ba, anh cho nhiều dầu vừng vào nhé? Cho nó nổi bong bóng lên cho thơm.”
Chương Vọng Sinh nhìn về phía gian nhà chính. Trong lòng cậu thấy bồn chồn, một nỗi lo lắng mơ hồ bất chợt dâng lên. Hai mắt Nam Bắc cũng di chuyển theo ánh nhìn của cậu, cô bé bảo: “Anh ba, thím Vương chắc chắn sang nhờ chị dâu làm giày hoặc là khâu áo bông, quần bông rồi!”
Nói xong cô bé còn có vẻ đắc ý. Chị dâu khéo tay nhất vùng, chẳng có người vợ trẻ nào khéo léo bằng chị. Ngay cả Chương Vọng Sinh cũng học được từ chị cách vá tất, nối gấu áo.
Trong gian nhà chính, thím Vương nói đến mức mép đọng đầy bọt trắng: “Cháu ơi, cháu còn trẻ thế này phải tính đường sớm đi thôi, định chôn vùi cả đời ở nhà họ Chương thật sao? Nghe thím nói này, người này thím biết rõ ngọn ngành, là một người đàn ông thành thật, họ ưng cháu lắm. Đừng nói là cháu không có con, kể cả có con người ta cũng sẵn lòng nuôi.”
Phượng Chi cúi đầu, im hơi lặng tiếng hồi lâu.
Thím Vương tiếp tục: “Có phải cháu lo ngại điều gì không? Đừng để tâm đến những lời đồn đại ngoài kia. Thằng Vọng Triều nó đi sớm thế là vì sức khỏe nó yếu quá. Cháu mà sang nhà người ta chắc chắn sẽ sinh được con thôi.”
Phượng Chi vẫn im lặng.
Thím Vương bắt đầu sốt ruột: “Phượng Chi à, thím biết cháu là người trọng tình trọng nghĩa, nhưng thằng em chồng ngày một lớn rồi. Cháu có nghĩ tới không, nó chỉ kém cháu có vài tuổi, người ta rồi sẽ dị nghị cho xem. Mà kể cả không có lời ra tiếng vào, cháu định làm mẹ thằng em chồng thật à? Thằng Vọng Sinh rồi mấy năm nữa cũng phải lấy vợ, cháu không định sống cuộc đời của mình nữa sao?”
Phượng Chi cuối cùng cũng ngẩng mặt lên. Cô như muốn cười, nhưng vẻ mặt lại chẳng giống như đang cười chút nào: “Thím ạ, Nam Bắc còn nhỏ quá. Nếu cháu đi rồi, một mình Vọng Sinh dắt díu con bé thì sống sao nổi. Chuyện của cháu… để vài năm nữa hãy tính ạ.”
Thím Vương vỗ đùi đánh đét một cái: “Phượng Chi, cháu ngốc thế!” Thím liếc nhanh ra cửa một cái. “Con bé kia vốn chẳng có máu mủ gì với cháu cả. Cháu cứ lo cho người này người nọ, rốt cuộc tự làm lỡ dở đời mình thôi!”
Trong lòng Phượng Chi đã có quyết định, cô nói: “Thím ạ, nếu người ta cho cháu mang theo cả hai đứa em sang đó thì cháu đồng ý.”
Thím Vương nghe mà choáng váng: “Phượng Chi, cháu điên rồi sao! Cháu… cháu đang nghĩ cái gì thế không biết!”
Phượng Chi nghĩ thầm: Chắc mình điên thật rồi, nhưng điên hay không thì có quan trọng gì đâu? Cô biết rõ, chắc chắn chẳng có ai tình nguyện chấp nhận yêu cầu đó cả.
Trứng đã xào xong, vàng ươm, bóng lóng dầu, chỉ cần ngửi thôi đã thấy ngất ngây. Chương Vọng Sinh thấy thím Vương đi ra, chị dâu đi theo sau, cậu liền bước tới chào hỏi: “Thím ơi, thím ở lại ăn cơm rồi hãy về ạ.”
Trong lòng thím Vương đang không thoải mái. Người thím làm mối cho Phượng Chi là cháu họ đằng ngoại, đã hơn ba mươi rồi nhưng tính tình quá thật thà, cứ thấy phụ nữ là đỏ mặt run rẩy, chẳng nói nên lời. Nhà cửa đàng hoàng mà mãi không lấy được vợ. Thím cứ nghĩ Phượng Chi vừa có nhan sắc vừa có đức hạnh, nếu chuyện này thành công thì họ hàng đằng ngoại phải cảm ơn thím nhiều lắm.
“Thôi các cháu ăn đi nhé, ở nhà thím còn cả đống việc đang chờ, thím về đây!” Thím Vương cố giữ giọng bình thường rồi quay lưng bước đi.
Chương Vọng Sinh là người nhạy cảm, cậu nhận ra sự kìm nén trong giọng nói của thím. Cậu nhìn chị dâu, Phượng Chi mỉm cười hỏi: “Cơm chín chưa em?”
Nam Bắc nhào tới ôm chân chị, ngẩng đầu lên: “Anh ba xào trứng, còn nấu cả nồi cơm khoai lang, có cả bánh nướng nữa ạ.”
Phượng Chi đi vào bếp, mở nắp nồi lớn ra, hơi nóng bốc lên nghi ngút mang theo mùi thơm của cơm khoai lang.
“Chị dâu, thím Vương sang có chuyện gì thế ạ?” Chương Vọng Sinh đứng sau lưng hỏi.
Phượng Chi vừa múc cơm vừa nói: “Em dâu đằng ngoại nhà thím ấy đang ở cữ, muốn nhờ chị khâu cho đứa nhỏ cái quần bông có dây đeo vai.”
Nam Bắc chen vào: “Thấy chưa, em đã bảo mà!” Cô bé vểnh mặt lên, nháy mắt với Chương Vọng Sinh một cái. Chương Vọng Sinh khẽ nhéo cái má nhỏ của cô bé, Nam Bắc sung sướng reo hò: “Ăn trứng thôi, ăn trứng thôi!”