Thời tiết hôm ấy nắng rực rỡ để phơi phóng, dây phơi căng đầy những món đồ đủ loại, từ vỏ chăn đến những chiếc áo khoác dày. Người dân công xã ai cũng nghèo, chẳng nhà nào mà quần áo không chằng chịt những mảnh vá. Mấy người thanh niên tri thức mới đến ăn mặc có phần tươm tất hơn, họ cũng đem quần áo ra giặt, phơi ngay trước cửa ký túc xá.
Nam Bắc lại sang nghe ké radio, thấy quần áo người ta không một mảnh vá, bay phất phơ trong nắng, về nhà liền nói với Chương Vọng Sinh: “Người công xã mình toàn là Nguyễn Hàm cả, chỉ biết phơi đồ rách rưới thôi.”
Vỏ chăn và quần áo phơi suốt một ngày thơm nồng mùi nắng, rất dễ chịu. Chương Vọng Sinh ngồi bên mép giường thong thả gấp từng món một: “Vị miễn vô tục, liêu phục nhĩ nhĩ.” (Chưa thể thoát được thói đời, nên đành miễn cưỡng vậy thôi)
Nam Bắc đang nhắc tới điển tích Nguyễn Hàm phơi đồ. Hồi trước khi Chương Vọng Triều còn sống, anh rất thích kể cho cô bé nghe những câu chuyện trong cuốn Thế Thuyết Tân Ngữ . Trong mắt anh, Nam Bắc chính là kiểu đứa trẻ thông minh khác thường như trong sách vậy.
Thế Thuyết Tân Ngữ giờ đã bị coi là tàn dư phong kiến và bị đem đốt sạch, nhưng những nhân vật, những câu chuyện trong đó, Nam Bắc vẫn nhớ như in.
“Quần áo của anh Lý Kỳ với chị Phương Phương đều không có miếng vá nào, liệu có phải là sa la gấm vóc không anh?”
Nam Bắc thấy quần áo của đám thanh niên tri thức là đẹp nhất trần đời rồi, chắc chắn phải là loại được ghi chép trong Thế Thuyết Tân Ngữ .
Chương Vọng Sinh cười đáp: “Dĩ nhiên là không phải rồi. Trong sách nói về những loại y phục cực kỳ lộng lẫy, quần áo thời cổ đại so với bây giờ khác xa nhau lắm.”
Nam Bắc hỏi: “Vậy những người làm quan lớn, những người có tiền ở thành phố, có phải họ mặc loại đồ đó không anh?”
Chương Vọng Sinh không rõ, cậu chưa từng tiếp xúc với kiểu người như thế.
Nam Bắc vốn thích những thứ đẹp đẽ, cô bé bắt đầu nảy sinh ảo tưởng về những bộ cánh xinh đẹp, nhưng lại chẳng biết hình dung thế nào cho đúng. Cho đến khi Lý Kỳ nói muốn mượn con dao rựa, Chương Vọng Sinh đi làm về bảo Nam Bắc mang sang giúp, cô bé liền hớn hở chạy đi ngay.
Lưu Phương Phương đang nằm đọc sách trong phòng. Cô mệt quá, chẳng muốn nói năng câu gì. Thanh niên tri thức chia nhau luân phiên nấu cơm, hôm nay đến lượt nhóm khác nên cô được nằm nghỉ trước.
Cô đang đọc tiểu thuyết của Tolstoy, bên trong là những bức vẽ hình minh hoạ vẽ các quý tộc nước Nga. Nam Bắc vốn định xem Lưu Phương Phương có đang mở radio không, thấy cô đang đọc sách bèn ghé đầu sang, lập tức bị mấy bức hình minh họa thu hút.
“Chị Phương Phương, sách gì đây ạ? Đây là người nước ngoài phải không chị?”
Lưu Phương Phương nghĩ cô bé là trẻ con không biết gì, bèn đáp lấy lệ: “Tiểu thuyết Chiến tranh và Hòa bình của Tolstoy, họ đều là người Nga.”
“Người Nga?” Nam Bắc lặp lại.
Lưu Phương Phương nói: “Nước Nga chính là tiền thân của Liên Xô đấy.” Cô nói xong thầm nghĩ một đứa trẻ nông thôn thì biết gì cơ chứ? Nào ngờ Nam Bắc đáp: “Liên Xô thì em biết, trường của anh hai em trước đây có một thầy giáo biết nói tiếng Nga.”
Nói xong, cô bé bắt chước giọng điệu của Chương Vọng Triều, lúng búng nói một câu.
Lưu Phương Phương bấy giờ mới ngước mắt nhìn cô bé: “Ồ, em còn biết nói ‘Em yêu anh’ cơ à? Học từ người lớn đấy hả?”
Nam Bắc ngẩn người. Câu này cô bé từng nghe anh hai nói với chị dâu. Lúc anh nói, chị dâu cười hỏi đó là lời ma quỷ gì thế, anh hai chỉ cười chứ nhất quyết không chịu giải thích.
“Em yêu anh là gì hả chị?” Nam Bắc chỉ mới học trong sách về yêu tổ quốc, yêu nhân dân, trái tim cô bé bỗng chốc bị một cảm giác mãnh liệt chiếm lấy.
Lưu Phương Phương nói: “Trẻ con đừng hỏi chuyện này, đây là chuyện của người lớn.”
“Nghĩa là ’em thích anh’ phải không ạ?” Nam Bắc kiên trì hỏi cho bằng được.
Lưu Phương Phương suy nghĩ một chút rồi nói: “Chắc là sâu đậm hơn thế nữa, chị cũng không nói rõ được. Thôi, trẻ con đừng hỏi chuyện này, mà em cũng tuyệt đối đừng có đi nói lung tung đấy.”
Lần đầu tiên Nam Bắc nghe thấy những lời như vậy, cảm thấy vô cùng mới mẻ, chẳng giống bất kỳ từ ngữ nào khác. Cô bé thấy phấn khích như thể vừa biết được một bí mật trọng đại. Đến mức Lưu Phương Phương lo lắng dặn dò cô bé không được nói cho ai biết chuyện mình đang đọc sách này nọ, cô bé cũng chẳng nghe lọt tai mấy.
Đến khi trở lại trường, cô bé bỗng thấy đám bạn cùng lớp thật là ấu trĩ. Cô bé nhìn chúng nô đùa, chửi bới, ngay cả mấy đứa lớn hơn khoảng mười bốn mười lăm tuổi, cô cũng thấy họ thật ngốc nghếch. Thầy giáo trên bục giảng bắt cả lớp đứng dậy đọc thuộc lòng từng câu ngữ lục. Thầy giáo già vì chuyện báo chữ to mà đã bị đưa đi lao động rồi, không còn dạy học nữa, thay vào đó là đại biểu bần nông, hằng ngày giám sát học sinh đọc thuộc lòng.
Việc này đối với Nam Bắc quá đơn giản, cũng quá đỗi tẻ nhạt. Trước đây cô bé còn muốn khoe khoang trí nhớ tốt để được thầy khen, giờ thì không. Cô bé cũng chẳng biết mình thay đổi từ lúc nào, chỉ cảm thấy mọi thứ thật vô vị, buồn chán. Cô bé thấy cô độc, cái cô độc trong trí não, lúc nào cũng muốn được xem, được nghe những thứ khác lạ, ví dụ như cuốn sách của chị Phương Phương, ví dụ như câu ‘Em yêu anh’. Cô bé nghĩ ngợi miên man đủ thứ, cảm thấy vô cùng đói khát, cái đói tồn tại cả ở trong bụng và trong trí óc.
Cô bé đọc thuộc lòng ngữ lục một cách vô cảm, rồi hỏi thầy giáo hôm nay dạy cái gì.
Thầy giáo chẳng dạy được thứ gì ra hồn, Nam Bắc càng thêm thất vọng, sự thất vọng hiện rõ lên mặt. Cô bé khao khát được học những thứ mới mẻ, nhưng chẳng ai cho cô bé cả. Tan học, mọi người ùa chạy ra ngoài, chỉ còn mình cô bé ngồi lại trong lớp. Lớp học không có bàn ghế đàng hoàng, đứa thì ngồi trên khúc gỗ mục, đứa ngồi trên phiến đá, trên bảng đen treo trơ trọi mấy chữ to tướng tội nghiệp, chẳng có gì khác.
“Sao cậu lại viết cái này?” Phùng Trường Canh cũng không ra ngoài chơi, cậu ta đi ngang qua chỗ Nam Bắc bỗng lên tiếng hỏi.
Nam Bắc lập tức úp vở lại, rất không vui: “Cậu nhìn trộm à!”
Phùng Trường Canh nói: “Cậu bớt viết mấy lời này đi, cẩn thận kẻo người ta trông thấy, đây là độc tố của chủ nghĩa tu chỉnh đấy.”
Nam Bắc thực sự ghét Phùng Trường Canh chết đi được. Cậu ta là ai mà dám quản cô chứ?
“Liên quan gì đến cậu.”
Phùng Trường Canh đanh mặt lại: “Cậu thô lỗ thật đấy, chẳng văn minh chút nào.”
Nam Bắc thấy thật nực cười. Từ nhỏ cô bé đã ghét Phùng Trường Canh, nhìn đâu cũng thấy không thuận mắt. Sau khi Bát Phúc mất, cô bé chẳng còn người bạn thân thiết nào, điều này từng khiến cô thấy đôi chút lẻ loi, nhưng rồi cũng thấy chẳng sao cả. Chỉ có Bát Phúc là tốt với cô bé nhất, chuyện gì cũng nghe theo cô, ủng hộ cô. Thế nên, không có Bát Phúc thì những kẻ khác cũng chỉ đến thế mà thôi.
“Liên quan gì đến cậu?” Nam Bắc cố tình muốn làm Phùng Trường Canh tức chết, mỉm cười lặp lại một lần nữa.
Mặt Phùng Trường Canh lúc đỏ lúc trắng, cậu ta tức giận nhìn chằm chằm vào cô bé. Nam Bắc vẫn cười, cô bé không còn dễ nổi khùng như lúc nhỏ nữa, nhưng cách này lại càng khiến người ta phát điên.
“Tôi muốn làm gì thì làm, Phùng Trường Canh, nước sông không phạm nước giếng nhé.” Nam Bắc lấy cục tẩy xóa sạch hàng chữ, lên tiếng cảnh cáo.
Cô bé đã cao lên rồi, lúc tỏ vẻ hung dữ trông lại cực kỳ xinh đẹp. Phùng Trường Canh nhìn khuôn mặt cô bé, thấy mình thật nhu nhược, cậu ta thầm hận bản thân và thề từ nay về sau sẽ không bao giờ thèm nói chuyện với cô nữa.
Đến mùa gặt bận rộn, trường học cho nghỉ, Nam Bắc cùng đám trẻ cùng lứa đi mót lúa mì. Mót được bao nhiêu phải nộp cho đội sản xuất, cô bé nhanh chân lẹ tay, mót xong là chạy ngay ra sân bãi để cân, một cân được hai xu, cô bé đang tích cóp tiền học phí cho mình.
Chương Vọng Sinh bận rộn quạt thóc, bã trấu bám đầy cổ vừa châm vừa ngứa. Về đến nhà việc đầu tiên là đun nước nóng tắm rửa, cậu ưa sạch sẽ, dù mệt đến đâu cũng phải tắm táp chỉnh tề mới chịu được. Nam Bắc cũng phơi nắng cả ngày, mặt hơi đỏ sạm đi, nhưng đôi mắt thì càng thêm sáng, càng lớn càng sáng.
“Anh ba, chỗ chị Phương Phương có cuốn sách hay lắm, anh mượn giúp em được không? Trên đó còn vẽ cả người Nga, họ mặc loại quần áo mà chúng ta chưa thấy bao giờ đâu!” Nam Bắc nung nấu ý định mấy ngày nay, thấy rằng nên để Chương Vọng Sinh đi mượn sách. Trong hình minh họa có một cô gái mặc váy, chiếc váy cực kỳ bồng bềnh và đẹp, ngay lập tức cô bé biết mình phải ảo tưởng về quần áo đẹp như thế nào rồi.
Trăng sáng vằng vặc, Chương Vọng Sinh đang tắm, chỉ ngăn cách bởi một tấm ván gỗ, cậu đang múc nước dội lên người: “Sách gì thế?”
“Tên là Chiến tranh và Hòa bình , còn một cuốn nữa em nhìn không rõ, anh đi mượn được không? Chúng mình cùng xem.”
Chương Vọng Sinh cũng muốn xem, nhưng cậu thấy khó mở lời, sách là thứ cực kỳ quý giá, cũng là thứ cực kỳ nguy hiểm. Cậu im lặng suy nghĩ, Nam Bắc tưởng cậu từ chối, bèn bước nhanh lại gần: “Anh ba, rốt cuộc anh có mượn không hả?”
Chương Vọng Sinh quát khẽ một tiếng: “Đừng lại đây!” Cậu đã nhanh chóng quay người đi.
Dưới ánh trăng, Nam Bắc chỉ nhìn thấy một cái bóng mờ ảo, cô bé đành đứng cách tấm ván mà nói vọng vào: “Trời tối mịt thế này, em có nhìn thấy gì đâu.”
Chương Vọng Sinh nghe giọng điệu ấm ức của cô bé, bỗng nhiên lại bật cười. Cậu nhanh tay vò khăn lau qua loa vài cái, xỏ chiếc quần đùi rồi bước ra nói: “Em lớn rồi, không được giống như lúc nhỏ nữa đâu.”
Nam Bắc nói: “Ai thèm nhìn anh chứ, em muốn xem sách của chị Phương Phương cơ.”
Chương Vọng Sinh vẫn cười: “Anh cũng có bảo em muốn nhìn anh đâu. Đừng vội, để anh nghĩ xem mượn người ta thế nào, chưa chắc người ta đã chịu cho mượn đâu.”
Trên người cậu có mùi xà phòng thơm phức, sau khi tắm xong trông rất sảng khoái. Nam Bắc thích ngửi mùi hương trên người Chương Vọng Sinh, khi tắm cô bé cũng dùng xà phòng nhưng chẳng bao giờ ngửi thấy mùi của chính mình.
Cô bé vừa định chạm vào cánh tay cậu để ngửi một cái, Chương Vọng Sinh đang vắt khăn, trong lúc cử động, khuỷu tay vô tình thúc trúng ngực cô bé, cậu không hề biết cô đang đứng ngay sau lưng mình.
Nam Bắc đau điếng kêu lên một tiếng, Chương Vọng Sinh quay lại: “Em nép sau lưng anh làm gì thế?”
“Đau chết em rồi.” Nam Bắc hậm hực nói, tay ôm lấy ngực.
Chương Vọng Sinh đành nói: “Anh không nhìn thấy em, anh ba không cố ý đâu.”
“Chỗ này của em mọc một cái cục, vốn dĩ đã đau rồi.” Nam Bắc bỗng thấy tủi thân vô cùng.
“Đâu? Mọc cục từ bao giờ?” Chương Vọng Sinh vội vàng dắt cô bé vào trong nhà.
Nam Bắc chỉ vào ngực: “Ngay đây này, anh sờ thử mà xem.”
Chương Vọng Sinh nhìn vị trí đó, có chút ngượng ngùng nhưng cũng rất lo lắng: “Chuyện từ bao giờ? Sao không nghe em nói?”
Nam Bắc cũng chẳng nhớ rõ chính xác là ngày nào, đại khái là khoảng tiết Thanh minh, đột nhiên sờ thấy thôi, cứ đau đau. Cô bé tưởng bị nóng trong nên nổi mụn, bèn tự đi hái bồ công anh về sắc uống.
“Em không nhớ rõ nữa, tóm lại là có một cái cục, hay là tìm thầy Ngô khám cho em?”
Chương Vọng Sinh gật đầu: “Được, mai chúng ta đi tìm thầy Ngô.”
Nửa đêm bỗng nhiên sấm chớp đùng đùng, mưa to như trút nước. Các xã viên đều bật dậy khỏi giường, tất tả ra sân phơi thu dọn lương thực. Cơn mưa đến đột ngột khiến mọi người trở tay không kịp, may mà phần lớn lương thực đã được nhập kho. Mưa suốt một ngày, vừa tạnh xong khắp nơi vẫn còn bùn lầy không thể đi làm, Chương Vọng Sinh dự định đưa Nam Bắc đến chỗ Ngô Hữu Cúc xem sao.
Đúng lúc này Tuyết Liên đến tìm cậu, mưa to quá, mái nhà cô bị dột nghiêm trọng.
“Vọng Sinh, em với Nam Bắc định đi đâu à?”
“Chị Tuyết Liên, chỗ này của em mọc một cái cục, chúng em định đến chỗ thầy Ngô khám ạ.” Quần áo của Nam Bắc đã ngắn đi một đoạn, mặc trên người thấy chật chội, cứ giơ tay lên là hở cả eo. Tuyết Liên thấy vị trí cô bé chỉ bèn bước tới rồi nhìn Chương Vọng Sinh. Chương Vọng Sinh đang mặc bộ đồ cũ của Chương Vọng Triều, người ngợm nghèo túng đến thế, hồi anh hai hạ huyệt chỉ đốt tượng trưng một chiếc quần, số còn lại đều để cho Chương Vọng Sinh mặc tiếp.
“Để chị xem cho con bé trước đã.” Tuyết Liên dắt Nam Bắc sang một bên, đưa tay sờ thử. Nam Bắc nói: “Ngay đây này chị Tuyết Liên, chị thấy rồi chứ?”
Tuyết Liên cười nói: “Cái này thì không thể đến chỗ thầy Ngô khám được đâu, xấu hổ chết đi được. Em đang bắt đầu phát triển cơ thể đấy, dần dần sẽ trở thành thiếu nữ thôi.”
Nam Bắc nửa hiểu nửa không, Tuyết Liên kiên nhẫn giảng giải cho cô bé một hồi lâu, trong lòng bỗng chốc hiểu ra mọi chuyện. Nam Bắc có chút ngượng ngùng, lại rất xúc động, nhất thời cảm thấy mình không còn là mình nữa, trong lòng có chút phiền muộn.
“Về nhà đã nhé, chị nhờ anh ba em giúp một tay.” Tuyết Liên xoa vai cô bé.
Nam Bắc chạy về nhà, Chương Vọng Sinh định hỏi cô bé mấy câu nhưng cô cứ thế giẫm lên bùn nhão chạy biến mất.
“Vọng Sinh này, Nam Bắc lớn rồi, không còn là trẻ con nữa. Sau này con bé có chuyện gì thì cứ đến hỏi chị.” Tuyết Liên thấy thật khó cho Chương Vọng Sinh, cậu là một thanh niên mười tám tuổi, chưa vợ con gì, đương nhiên không hiểu mấy chuyện này.
Chương Vọng Sinh đại khái đã hiểu ra, chỉ cảm thấy mọi chuyện diễn ra nhanh quá, trong lòng thấy kỳ lạ. Cậu bẽn lẽn cảm ơn Tuyết Liên rồi chợt thấy thoáng buồn, nếu chị dâu còn ở đây để chỉ bảo Nam Bắc những chuyện này thì tốt biết mấy.
Cậu đi theo Tuyết Liên về nhà cô, em bé Lang Hài lon ton chạy ra chào cậu. Chương Vọng Sinh xem xét một vòng, bảo đợi khô ráo thêm chút nữa sẽ qua sửa giúp. Lúc về, Tuyết Liên dùng khăn bọc cho cậu hai chiếc bánh rán, cậu không chịu nhận, Tuyết Liên cứ thế ấn vào tay cậu, khuyên cậu cầm lấy.
Dầu thấm ra cả khăn bọc, Chương Vọng Sinh sờ thấy vẫn còn nóng hổi, cậu rảo bước về nhà. Ống quần cậu lấm lem bùn đất, vừa vào cửa đã gọi Nam Bắc, nhưng chẳng thấy ai thưa.
“Nam Bắc?” Chương Vọng Sinh vào gian nhà chính, thấy cô bé đang nằm, bèn cười đi tới: “Mau dậy đi, có bánh rán đây này.”
Nam Bắc vẫn mở mắt, trên mặt cô bé có nước mắt. Chương Vọng Sinh lại gần nhìn thấy thì giật mình kinh ngạc: “Em sao thế?”
Cô bé vốn chẳng hay khóc, trừ phi gặp chuyện gì uất ức lắm.
Nam Bắc không nói gì. Sau khi về nhà, nghĩ lại những lời chị Tuyết Liên nói, lòng cô bé nảy sinh bao nỗi muộn phiền chẳng thể gọi tên.
Chương Vọng Sinh sờ trán cô bé: “Có phải không khỏe ở đâu không?”
Nam Bắc né tránh tay cậu. Cô bé đột nhiên cảm thấy không thể làm trẻ con được nữa, có thứ gì đó chắc chắn sẽ khác hẳn trước kia. Cô bé nhớ năm đó mình còn ghen tị với đứa bé nhà chị Tuyết Liên được ăn trứng gà, giờ đây lòng cô phức tạp khôn cùng.
“Rốt cuộc là làm sao?” Chương Vọng Sinh sờ trán cô bé thì thấy mát rượi, không làm sao cả.
“Em sắp lớn rồi.” Nam Bắc buồn bã nói.
Chương Vọng Sinh biết cô bé đang nói về chuyện gì, hơi ngượng ngùng một chút nhưng vẫn mỉm cười nói: “Đó là chuyện tốt mà, nào có ai cứ mãi chẳng lớn được? Nếu em cứ mãi không lớn, anh mới thật sự phải đưa em đi khám thầy thuốc đấy.”
Nam Bắc nghe cậu nói thế bèn phá lên cười.
“Chị Tuyết Liên bảo sau này em phải mặc áo lót nhỏ.”
Chương Vọng Sinh gật đầu: “Trong nhà vẫn còn phiếu vải, hôm nào tới cửa hàng cung ứng mua vài thước vải, nhờ chị Tuyết Liên may giúp em hai cái.”
Cậu nhanh mắt liếc nhìn Nam Bắc một cái. Trời nóng rồi, cô bé mặc chiếc áo may ô nhỏ, chỗ ngực hơi nhô lên một tẹo, nếu không để ý thì chẳng thể nhận ra. Lòng cậu dâng lên một niềm thương cảm vô hạn đối với cô bé, trong nhà không có người lớn là phụ nữ, Nam Bắc thật đáng thương.