Chia tay mẹ con Lý Mộng Bằng, Ứng Tiếu lững thững bước sang khu nội trú khoa Sơ sinh. Khoa Sơ sinh của Bệnh viện số 3 Vân Kinh chia làm hai khu vực: Khu Hồi sức tích cực Sơ sinh với 60 giường bệnh và khu phòng bệnh thường cũng có quy mô 60 giường. Tuy nhiên, với cương vị Phó Trưởng khoa, đại đa số thời gian của Mục Tế Sinh đều gắn chặt với những ca bệnh nặng tại NICU.
Đến quầy lễ tân khoa Sơ sinh, Ứng Tiếu vẫy tay chào một cô y tá quen mặt: "Hi chị~ Bác sĩ Mục có phòng không chị ơi?"
"Bác sĩ Mục vừa chạy đi rồi em." Cô y tá ngẩng lên, nhận ra Ứng Tiếu nên nhiệt tình giải thích thêm: "Bên Khoa Cấp cứu vừa gọi điện báo động đỏ, yêu cầu chi viện gấp một bác sĩ Sơ sinh cứng tay nghề. Bác sĩ Mục vừa tất tả chạy sang đó xong."
"Vâng." Ứng Tiếu bắt đầu thấy lo lo: "Bên Cấp cứu có ca gì mà căng thế chị?"
"Chị cũng chỉ nghe loáng thoáng vài câu qua điện thoại. Hình như có một ca ngưng tim đột ngột, tình trạng nguy kịch lắm."
"Bệnh nhi sơ sinh ạ?"
"Không phải." Cô y tá lắc đầu: "Là người lớn."
"Ủa...?" Ứng Tiếu ngớ người: "Người lớn cấp cứu thì gọi khoa Sơ sinh sang làm gì?"
Cô y tá mím chặt môi, ngập ngừng một chốc rồi thở dài đáp: "Bởi vì... bệnh nhân đó đang mang thai 36 tuần."
Ứng Tiếu sững sờ: "... Trời ạ."
"Trưởng khoa Cấp cứu đánh giá tình hình của người mẹ cực kỳ bi đát rồi. Nếu... lỡ như không cứu được mẹ, thì ít nhất vẫn còn le lói tia hy vọng giữ lại đứa con. Phương châm là cứu được mạng nào hay mạng nấy." Cô y tá ngưng lại một nhịp, giọng chùng xuống: "Dĩ nhiên ưu tiên số một vẫn là dốc toàn lực cứu người mẹ. Chỉ khi nào xác định mẹ không qua khỏi thì mới tiến hành mổ bắt con. Nhưng vấn đề là, đến lúc đó thì tim người mẹ cũng đã ngừng đập được một khoảng thời gian rồi, thai nhi trong bụng bị ngạt rất lâu. Thế nên bên Cấp cứu mới khẩn thiết yêu cầu một bác sĩ Sơ sinh thật giỏi sang hỗ trợ. Khổ nỗi... haiz."
"... Vâng." Ứng Tiếu hiểu ý cô y tá. Cái hiện tượng rùng rợn "quan tài đẻ con" mà dân gian hay truyền tai nhau thực chất chỉ là những lời đồn thổi mang màu sắc tâm linh huyền bí. Về mặt y khoa, khi người mẹ trút hơi thở cuối cùng, tim ngừng đập, huyết áp tụt về 0, nguồn cung cấp oxy và dinh dưỡng qua dây rốn bị cắt đứt hoàn toàn, thai nhi bên trong cũng cầm chắc cái chết. Trừ phi bác sĩ thực hiện mổ bắt con chớp nhoáng trong vòng 5 phút ngay sau khi tim mẹ ngừng đập. Dĩ nhiên, con số "5 phút" cũng chỉ là một mốc thời gian ước lượng tương đối an toàn chứ không phải là quy chuẩn tuyệt đối. Còn những câu chuyện người chết sau vài ngày tự nhiên "đẻ" ra thai nhi thực chất là do quá trình phân hủy tạo ra khí gas trong ổ bụng, đẩy bào thai đã chết ra ngoài, chứ hoàn toàn không có chuyện thai nhi còn sống. Ở Âu Mỹ cũng từng ghi nhận vài chục ca y bác sĩ sử dụng hệ thống máy móc tối tân (truyền máu, thở máy, cung cấp dinh dưỡng tĩnh mạch...) để duy trì các chức năng sinh tồn cơ bản của thi thể người mẹ đang mang thai cho đến khi thai nhi đủ tháng chào đời. Nhưng ở Trung Quốc, Ứng Tiếu chưa từng nghe nói đến tiền lệ nào như vậy.
"Bác sĩ Ứng này." Cô y tá hình như cũng tinh ý đánh hơi được mối quan hệ "trên tình bạn dưới tình yêu" giữa Ứng Tiếu và anh sếp nhà mình, bèn ái ngại khuyên: "Hay là em chạy thẳng sang Khoa Cấp cứu đợi bác sĩ Mục đi? Nhỡ đâu... ca này không cứu được cả mẹ lẫn con, tiễn hai mạng người đi cùng lúc trong một ngày, chị sợ bác sĩ Mục sẽ suy sụp lắm."
"Dạ em hiểu rồi." Ứng Tiếu gật đầu: "Để em sang đó xem sao."
"Ừm, đi đi em."
Trên đường sang Khoa Cấp cứu, Ứng Tiếu vừa thầm cảm thán cái sức hút vô hình của Mục Tế Sinh - mới chân ướt chân ráo về nước chưa đầy một năm mà đã trở thành "cục vàng cục bạc", con cưng của cả viện; vừa không khỏi lo lắng, bồn chồn cho tình trạng của anh. Là đồng nghiệp trong nghề, Ứng Tiếu chứng kiến không ít những phản ứng tâm lý trái chiều của giới y bác sĩ khi đối mặt với lằn ranh sinh tử. Có người dần chai sạn, chai lỳ cảm xúc; có người suy sụp, trầm cảm; có người lại biến đau thương thành sức mạnh, lao vào nghiên cứu y khoa điên cuồng... Mục Tế Sinh chinh chiến ở chiến trường NICU bao năm, việc chứng kiến sinh ly tử biệt dĩ nhiên đã quen như cơm bữa. Nhưng phải tận tay tiễn biệt hai sinh mạng chỉ trong vòng một ngày ngắn ngủi, e là một cú sốc quá lớn đối với bất kỳ vị y bác sĩ sắt đá nào.
Đúng là xui xẻo dồn dập, sao quả tạ chiếu thẳng vào đầu cả hai người.
Cô thì bị bệnh nhân kiện cáo ầm ĩ, dọa đưa ra tòa, lại còn dính cái quy định oái oăm của Bệnh viện cấm cửa xét duyệt thăng chức "Phó Trưởng khoa". Trước đó thì bị tên đồng nghiệp Hình Thiên Tài chơi bẩn, cướp trắng trợn cái danh Tác giả chính luận văn, Trưởng khoa thì chọn cách dĩ hòa vi quý, ỉm chuyện cho qua. Giờ đến lượt bác sĩ Mục cũng lâm vào cảnh ngặt nghèo, đối diện với những ca cấp cứu bất lực.
Mới buổi chiều lúc gặp nhau, anh vẫn còn tươi tỉnh, còn rảnh rang trêu đùa cô. Vậy mà bây giờ...
Mang theo tâm trạng nặng trĩu, Ứng Tiếu bước vội đến Khoa Cấp cứu.
Hỏi thăm y tá trực, cô biết sản phụ đang được cấp cứu khẩn trong phòng Hồi sức tích cực. Ứng Tiếu đành chọn một chỗ trống trên dãy ghế chờ ngoài sảnh.
Khu vực chờ trước cửa phòng Cấp cứu lúc nào cũng tràn ngập không khí u ám, nặng nề. Vài người nhà bệnh nhân ngồi gục đầu, hai bàn tay ôm chặt lấy khuôn mặt phờ phạc, thi thoảng lại đưa tay vò đầu bứt tai đầy bất lực. Một người phụ nữ trạc lục tuần vừa mếu máo vừa lầm bầm gì đó, trong khi ông chồng ngồi đối diện thì luôn miệng động viên "Không sao đâu bà, ông trời có mắt, không sao đâu". Khắp nơi là những ánh mắt lo âu, những tiếng thở dài thườn thượt.
...
Trong khi đó, không khí bên trong phòng Hồi sức Cấp cứu lại căng như dây đàn.
Căn phòng chật ních y bác sĩ.
Ngưng tim đột ngột ở phụ nữ có thai (Sudden Cardiac Arrest in Pregnancy - SCA) là một trong những tình huống cấp cứu sản khoa kinh hoàng và thảm khốc nhất. Dù tỷ lệ xảy ra cực kỳ hiếm, nhưng một khi đã xảy ra thì hậu quả thường là một xác hai mạng. Việc cấp cứu đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng, thần tốc của một đội quân đa chuyên khoa: Cấp cứu, ICU, Gây mê hồi sức, Sản khoa, Hô hấp, Tim mạch, và tất nhiên không thể thiếu Sơ sinh... Hiện tại, ba "chỉ huy" chủ lực đang đứng trực tiếp tại bàn mổ là Trưởng khoa Cấp cứu, Phó Trưởng khoa Sản và Mục Tế Sinh. Các chuyên gia từ ICU, Nội Tim mạch, Ngoại Tim mạch và Gây mê cũng đang tức tốc chạy tới. Thậm chí có vài bác sĩ đang trong ngày nghỉ cũng bị réo tên gọi vào viện hỗ trợ khẩn cấp.
Thông thường, các ca ngưng tim đột ngột đều có yếu tố nguy cơ báo trước, ví dụ như nhồi máu cơ tim, dị tật tim bẩm sinh, phình động mạch chủ, hoặc các biến chứng sản khoa nghiêm trọng như tiền sản giật, sản giật... Tuy nhiên, nếu thai phụ tuân thủ lịch khám thai định kỳ nghiêm ngặt, bác sĩ hoàn toàn có thể tầm soát và kiểm soát được những rủi ro này.
Nhưng cũng có những trường hợp diễn biến quá nhanh, quá nguy hiểm, khiến ngay cả những bác sĩ lão làng cũng phải trở tay không kịp. Ca bệnh trước mắt chính là một ví dụ điển hình.
Sản phụ bắt đầu xuất hiện triệu chứng đau vùng thượng vị từ ngày hôm qua, những cơn đau cứ tăng dần cấp độ. Vốn là dân văn phòng tham công tiếc việc, chị ấy ráng cày cuốc cho hết giờ làm rồi mới lủi thủi bắt taxi một mình đến Bệnh viện số 3 Vân Kinh. Nào ngờ, vừa bước chân vào phòng cấp cứu là gục ngã, tình trạng suy hô hấp diễn tiến chớp nhoáng, kéo theo ngưng tim, suy tuần hoàn cấp tính. Thời gian chuyển bệnh nhân lên phòng mổ trung tâm phải mất ít nhất mười mấy phút, Trưởng khoa Cấp cứu lập tức đưa ra quyết định sinh tử: Cấp cứu tại chỗ ngay lập tức! Dựa trên kết quả xét nghiệm máu và siêu âm nhanh, chẩn đoán ban đầu được đưa ra: Viêm tụy cấp thể hoại tử nặng trong thai kỳ. Tình hình quá nguy kịch, các xét nghiệm chuyên sâu khác đều phải gác lại.
Tỷ lệ thai phụ mắc viêm tụy cấp thường cao hơn người bình thường khoảng 1/3 (từ 1/1000 đến 3/10.000), xu hướng này đang ngày càng gia tăng. Riêng Bệnh viện số 3 Vân Kinh mỗi năm cũng tiếp nhận sương sương cả chục ca. Nguyên nhân chủ yếu là do sự gia tăng nồng độ estrogen và cholesterol trong thai kỳ, kết hợp với việc t* c*ng to lên chèn ép đường mật, khiến dịch mật lưu thông kém, cholesterol dễ kết tủa thành sỏi mật, gây áp lực lên ống tụy. Một nguyên nhân phổ biến khác là do chứng mỡ máu cao (Hyperlipidemia). Bản thân thai kỳ đã làm tăng cholesterol, các mẹ bầu lại mang tâm lý "tẩm bổ cho con", ăn uống vô tội vạ đồ bổ béo, nhiều dầu mỡ. Hậu quả là lượng axit béo tự do giải phóng từ tuyến tụy gây tắc nghẽn vi mạch, dẫn đến hoại tử tuyến tụy. Thống kê cho thấy hơn 60% các ca viêm tụy cấp nặng trong thai kỳ đều có nguyên nhân gốc rễ từ mỡ máu cao. Đây là một biến chứng vô cùng hung hiểm, tỷ lệ tử vong cao ngất ngưởng, lên tới 50% - 80%.
Trưởng khoa Cấp cứu đứng ra điều phối toàn bộ ca cấp cứu.
Y lệnh được đưa ra liên tục, dứt khoát: Thở oxy liều cao, lắp monitor sinh tồn, chuẩn bị máy sốc điện, tiêm Adrenalin... Đồng thời, các y tá thoăn thoắt thiết lập đường truyền tĩnh mạch, đặt ống nội khí quản... Vài bác sĩ thay phiên nhau ép tim ngoài lồng ngực. Kỹ thuật ép tim (CPR) cho thai phụ có một điểm khác biệt then chốt so với người bình thường. Trong lúc Trưởng khoa Cấp cứu đang miệt mài ép tim, bác sĩ Tiêu Thất Thất (ca trực 2 của khoa Sản) đứng phụ tá bên cạnh, dùng một tay ấn mạnh vào mép trên bên phải t* c*ng của sản phụ, đẩy lệch t* c*ng sang bên trái khoảng 4cm. Động tác này nhằm mục đích giải phóng áp lực của t* c*ng chèn ép lên động mạch chủ bụng và tĩnh mạch chủ dưới, giúp máu tĩnh mạch lưu thông về tim dễ dàng hơn, đảm bảo thể tích nhát bóp hiệu quả trong quá trình hồi sức.
Trán Trưởng khoa Cấp cứu nhăn tít lại, hai tay vẫn nhấn nhịp nhàng trên lồng ngực bệnh nhân, thi thoảng lại yêu cầu đánh sốc điện...
Thực tế, tỷ lệ thai phụ bị ngưng tim cần cấp cứu CPR là cực kỳ hiếm. Phần lớn bác sĩ Cấp cứu cả đời hành nghề cũng chưa từng đụng độ ca nào. Bản thân Trưởng khoa Cấp cứu lúc này cũng đang phải tự mài giũa kinh nghiệm từ chính những giây phút sinh tử này.
Monitor vẫn chạy những đường sóng phẳng lì vô vọng.
Không có bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy sự trở lại của tuần hoàn tự nhiên (ROSC).
Trưởng khoa Cấp cứu mím chặt môi, ánh mắt căng thẳng nhìn sang Mục Tế Sinh, cất giọng gấp gáp: "Thai nhi còn cầm cự được bao lâu nữa???"
Mục Tế Sinh bắt sóng ngay ý đồ của đàn anh, đáp gọn lỏn: "Càng nhanh càng tốt. Tối đa... 5 phút." Theo nguyên tắc sản khoa, mổ lấy thai trong vòng 5 phút sau khi mẹ ngưng tim sẽ hạn chế tối đa di chứng tổn thương não ở trẻ.
"... Ừm." Trưởng khoa Cấp cứu gật đầu.
Phó Trưởng khoa Sản đứng bên cạnh đã trang bị đầy đủ dụng cụ phẫu thuật, sẵn sàng chờ lệnh: "Cho tôi đúng một phút."
Mục Tế Sinh gật đầu xác nhận: "Được. Thời gian vừa khít."
Các phác đồ cấp cứu hiện hành đều khuyến cáo: Nếu sau 4 phút cấp cứu ngừng tuần hoàn (CPR) mà tim mẹ vẫn chưa đập lại, thì phải tiến hành mổ bắt con khẩn cấp.
Dĩ nhiên, kịch bản hoàn hảo nhất vẫn là cứu sống được người mẹ, khôi phục lại nhịp tim rồi mới tính đến chuyện can thiệp sản khoa. Nhưng thực tế thường tàn khốc và chẳng bao giờ chiều theo ý người.
Ở Trung Quốc, thời gian vàng để cấp cứu ngừng tuần hoàn thường được ấn định là 30 phút. Nếu sau 30 phút nỗ lực mà điện tâm đồ vẫn là một đường thẳng tắp, không có nhịp tự thở, bác sĩ có quyền tuyên bố chấm dứt cấp cứu. Hiệp hội Bác sĩ Cấp cứu Hoa Kỳ (ACEP) thì đưa ra mốc thời gian ngắn hơn: 20 phút tiến hành các biện pháp hỗ trợ sống nâng cao (ACLS) mà không có phản hồi thì có thể dừng lại. Tuy nhiên, thời điểm vàng để cứu não khỏi tổn thương không phục hồi chỉ vỏn vẹn trong 4 phút đầu tiên.
Với đối tượng là thai phụ, bài toán đặt ra cho các bác sĩ càng thêm phần nan giải. Đứng trước lằn ranh sinh tử, khi cơ hội cứu sống người mẹ bằng các biện pháp hồi sức thông thường ngày càng khép lại, liệu việc nhanh chóng lấy đứa trẻ ra có cải thiện được cục diện? "Cứu được mạng nào hay mạng nấy"? Vấn đề cốt lõi là, trong quá trình mổ bắt con, việc ép tim buộc phải gián đoạn tạm thời. Dù tốc độ mổ có thần tốc đến đâu thì thao tác này vẫn làm chậm trễ quá trình hồi sức tim phổi của người mẹ. Phác đồ hiện tại đã vạch rõ ranh giới: Nếu sau 4 phút ép tim mà tim mẹ vẫn bất động, thì ưu tiên hàng đầu là phải cứu lấy đứa trẻ.
Thời gian từng giây từng phút trôi qua, không khí trong phòng cấp cứu càng lúc càng ngột ngạt, nặng nề như đeo chì.
Bởi lẽ... không có bất kỳ một dấu hiệu sinh tồn nào xuất hiện.
Có những ca bệnh nhân mất mạch, nhưng điện tâm đồ vẫn ghi nhận hoạt động điện của tim, lúc đó bác sĩ vẫn còn hy vọng níu kéo.
Nhưng lúc này...
Bất thình lình, ánh mắt Mục Tế Sinh bị thu hút bởi hai lòng bàn tay của sản phụ. Anh khẽ lật ngửa bàn tay cô ấy lên, đập vào mắt anh là những vết trầy xước rướm máu, dính đầy bụi bẩn, đất cát. Không chỉ vậy, khuỷu tay và cẳng tay một bên của cô ấy cũng bị trầy xước một mảng lớn, máu tứa ra quyện lẫn bùn đất.
Nữ bác sĩ trực tiếp tiếp nhận ca cấp cứu này bước đến cạnh Mục Tế Sinh, nghẹn ngào kể lại: "Lúc nãy... chị ấy đã dùng chút sức lực tàn tạ cuối cùng... cố gắng chống tay, rướn người lật nghiêng để che chắn... Chị ấy thà ngã đập tay, đập vai xuống đường chứ nhất quyết không để bụng bầu va đập xuống đất... Chị ấy cố dùng thân mình làm lá chắn bảo vệ con... Chị ấy khao khát con mình được sống, được an toàn..."
Hàng mi Mục Tế Sinh khẽ run rẩy.
Với tư cách là một bác sĩ, anh hiểu quá rõ: Ngưng tim không đồng nghĩa với việc bệnh nhân sẽ mất ý thức ngay lập tức. Trong những giây phút kinh hoàng đó, họ vẫn cảm nhận được những cơn đau thắt ngực dữ dội, nghẹn thở, cảm giác tim đập chậm dần, không khí bị rút cạn khỏi buồng phổi... Ấy vậy mà, giữa ranh giới sống chết mong manh đó, bản năng làm mẹ vẫn thôi thúc cô ấy bảo vệ con bằng mọi giá.
Mục Tế Sinh cắn chặt răng, mím môi.
Trưởng khoa Cấp cứu dường như cũng đang đấu tranh nội tâm dữ dội. Nhưng khi đồng hồ đếm ngược điểm đúng phút thứ 4 kể từ lúc bắt đầu ép tim, ông dứt khoát vớ lấy chai cồn sát khuẩn tưới ào ạt lên vùng bụng sản phụ, ra hiệu cho bác sĩ Sản khoa tiến hành phẫu thuật.
Đây gọi là "Mổ sống" (Perimortem cesarean delivery). Trong những tình huống sinh tử "ngàn cân treo sợi tóc" thế này, làm gì có thời gian để thực hiện các mũi tiêm gây tê, gây mê bài bản, bác sĩ đành phải nghiến răng dùng dao rạch trực tiếp lên cơ thể người mẹ.
Phó Trưởng khoa Sản ra tay nhanh gọn, chuẩn xác. Đúng một phút sau, một bé trai sơ sinh được đưa ra khỏi bụng mẹ.
Khắp người bé vẫn còn nhầy nhụa hỗn hợp nước ối và máu đục ngầu.
Không tim thai, không nhịp thở. Điểm Apgar (chỉ số đánh giá sức khỏe trẻ sơ sinh) chắc chắn là con số 0 tròn trĩnh, đúng như dự đoán tồi tệ nhất của tất cả các y bác sĩ trong phòng.
Mọi tia hy vọng lúc này đều đổ dồn vào đôi bàn tay vàng của Mục Tế Sinh.
Nhưng chỉ cần liếc mắt qua, Mục Tế Sinh đã nhận ra tình thế bi đát hơn anh tưởng tượng rất nhiều.
Đứa trẻ đã bị ngạt trong một thời gian khá dài.
Đây không phải là một ca cấp cứu ngạt sơ sinh thông thường mà anh vẫn hay xử lý thành công.
Rất có thể, ngay cả trước khi tim người mẹ ngừng đập, đứa trẻ đã rơi vào trạng thái thiếu oxy trầm trọng và tim thai cũng đã ngừng đập theo. Tình trạng hoại tử tuyến tụy giải phóng một lượng lớn các chất trung gian gây viêm vào ổ bụng. Lượng dịch rỉ viêm độc hại này đã k*ch th*ch t* c*ng co thắt dữ dội, làm tắc nghẽn quá trình tuần hoàn máu qua nhau thai, dẫn đến hậu quả suy thai cấp, thai nhi thiếu oxy và tử vong trong bụng mẹ.
Nhưng bằng mọi giá, dù chỉ còn một phần vạn tia hy vọng, anh cũng phải chiến đấu đến cùng.
Anh thuần thục thực hiện các thao tác: đặt bé lên bàn hồi sức, lau khô người, hút đờm dãi, đặt ống nội khí quản... Mọi công đoạn diễn ra thần tốc chưa đầy 30 giây. Cùng lúc đó, một cô y tá nhanh nhẹn thiết lập đường truyền tĩnh mạch rốn. Mục Tế Sinh lên tiếng hỏi: "Ở đây có ai thạo kỹ thuật CPR cho trẻ sơ sinh không?"
Hai cô y tá khoa Cấp cứu đồng thanh đáp: "Tôi làm được."
Mục Tế Sinh lập tức chỉ định một người tiến hành ép tim ngoài lồng ngực, còn bản thân anh đứng ngoài điều phối, ra y lệnh và bóp bóng thổi ngạt.
Ở chiếc giường bên cạnh, Trưởng khoa Cấp cứu vẫn đang kiên cường tiếp tục quá trình nhồi tim cho người mẹ.
Hai chiếc giường bệnh, hai sinh mệnh mỏng manh, một mẹ một con. Hàng chục con mắt của đội ngũ y bác sĩ đổ dồn về phía họ, ai nấy đều thầm cầu nguyện trong lòng: Xin phép màu hãy xuất hiện! Cứu sống họ đi! Ít nhất thì cũng phải giữ lại được một người chứ!!
Giọng Mục Tế Sinh vẫn điềm tĩnh, vang dội giữa không gian căng thẳng: "Epinephrine, 0.9ml, pha loãng tỷ lệ 1:10000, tiêm tĩnh mạch gấp." Đây đã là liều lượng tối đa cho phép đối với một em bé sơ sinh có mức cân nặng này.
Tiếp tục: "Truyền nước muối sinh lý (Nacl 0.9%), bù dịch khẩn cấp,..."
Trong đầu Mục Tế Sinh cứ văng vẳng câu chuyện đau lòng mà vị nữ bác sĩ kia vừa kể: "Chị ấy đã dùng chút chút sức lực tàn tạ cuối cùng... cố gắng chống tay, rướn người lật nghiêng để che chắn...", "Chị ấy thà ngã đập tay, đập vai xuống đường chứ nhất quyết không để bụng bầu va đập xuống đất...", "Chị ấy khao khát con mình được sống, được an toàn...".
Liệu anh có thể viết tiếp câu chuyện cổ tích, biến khao khát tột cùng của người mẹ ấy thành hiện thực?
Anh có thể làm được không?
Thời gian vàng cấp cứu cứ thế tàn nhẫn trôi đi.
Mục Tế Sinh đã ra y lệnh tiêm Adrenalin tổng cộng 5 lần, mỗi lần cách nhau 5 phút, nhưng nhịp tim đứa trẻ vẫn bặt vô âm tín.
Nửa tiếng sau ca phẫu thuật mổ bắt con khẩn cấp, những nỗ lực hồi sức tim phổi cho người mẹ ở chiếc giường bên cạnh chính thức được tuyên bố thất bại. Người phụ nữ ấy nằm bất động trên chiếc cáng cứu thương lạnh lẽo, vĩnh viễn chìm vào giấc ngủ ngàn thu. Trưởng khoa Cấp cứu thẫn thờ bước sang, lặng lẽ đứng nhìn Mục Tế Sinh đang tuyệt vọng nhồi ép lồng ngực bé nhỏ của đứa trẻ.
Kết cục này vốn dĩ đã được y học dự báo trước. Tỷ lệ sống sót sau ngưng tim đột ngột (OHCA và IHCA) ngay cả ở những quốc gia có nền y tế tiên tiến như Mỹ cũng chỉ nằm ở mức khiêm tốn: Khoảng 12% đối với ngưng tim ngoài viện và 25% đối với ngưng tim trong viện (số liệu năm 2020). Tất nhiên, tỷ lệ bệnh nhân có nhịp tim trở lại (ROSC) sẽ cao hơn, nhưng một tỷ lệ lớn trong số đó sẽ tử vong trong những ngày tiếp theo do các biến chứng suy tim, suy gan cấp tính do tác dụng phụ của các loại thuốc vận mạch liều cao hoặc hội chứng tổn thương tái tưới máu (ischemia-reperfusion injury). Tại Trung Quốc, do kiến thức sơ cấp cứu cộng đồng (CPR) chưa được phổ cập rộng rãi, tỷ lệ sống sót sau ngưng tim ngoài viện chỉ lẹt đẹt ở mức 1%. Tính từ đầu năm đến giờ, Trưởng khoa Cấp cứu đã tiếp nhận tổng cộng 16 ca bệnh nhân nhập viện trong tình trạng suy hô hấp, ngưng tim nặng đến mức phải can thiệp mở đường thở kết hợp CPR, nhưng chỉ giữ lại được vỏn vẹn 3 mạng người.
Mục Tế Sinh không hề lãng phí bất cứ một giây phút nào trong quá trình cấp cứu.
Nhưng mọi nỗ lực đều trở nên vô vọng.
Anh đã kiên trì ép tim ròng rã 30 phút.
Cuối cùng, hàng mi Mục Tế Sinh khẽ rung lên, anh cất giọng khàn đặc: "Epinephrine... tiêm trực tiếp vào buồng tim. Lấy cho tôi một cây kim tiêm tủy sống số 7."
Cô y tá nghe lệnh mà sững sờ: "!!!"
Trong phác đồ cấp cứu ngưng tuần hoàn, Epinephrine thường được đưa vào cơ thể qua đường tĩnh mạch, tiêm bắp hoặc tiêm dưới da. Nếu chưa kịp thiết lập đường truyền tĩnh mạch, bác sĩ có thể bơm thuốc trực tiếp qua ống nội khí quản, tốc độ hấp thu sẽ nhanh hơn nhưng đòi hỏi liều lượng cao hơn. Kỹ thuật "tiêm trực tiếp vào buồng tim" (Intracardiac injection)... cô y tá này mới chỉ nghe nói đến trong sách vở chứ chưa từng được chứng kiến ngoài đời thực.
Về mặt lý thuyết y khoa, phương pháp này hoàn toàn khả thi, nhưng hiện tại nó được coi là một kỹ thuật "cổ đại", gần như đã bị loại bỏ hoàn toàn khỏi các phác đồ cấp cứu hiện hành, chỉ còn tồn tại như một khái niệm lý thuyết. Thuốc Epinephrine cần được đưa trực tiếp vào cơ tim để k*ch th*ch, tăng tính hưng phấn, ép tim đập trở lại. Việc tiêm qua đường tĩnh mạch đôi khi khiến thuốc bị "thất thoát", tích tụ ở các cơ quan khác. Tuy nhiên, kỹ thuật "tiêm đâm thẳng vào tim" này mang tính chất rủi ro cực kỳ khủng khiếp, hiếm có bác sĩ nào dám liều mạng áp dụng. Bác sĩ hoàn toàn phải thao tác mù, đâm kim qua thành ngực mà không thể nhìn thấy đường đi của mũi kim. Nhỡ đâm chệch vào động mạch vành hay chọc thủng màng phổi gây tràn máu, tràn khí màng phổi thì tình trạng bệnh nhân càng thêm bi đát. Mỗi người có cấu tạo giải phẫu, độ dày thành ngực khác nhau, bác sĩ không thể nào biết chắc mũi kim đã đâm trúng đích chưa, đang nằm ở khoang màng phổi, màng ngoài tim hay đã cắm ngập vào cơ tim. Thêm một lý do nữa, thao tác tiêm trực tiếp vào tim bắt buộc bác sĩ phải tạm ngừng ép tim ngoài lồng ngực, điều này đi ngược lại với nguyên tắc "hạn chế tối đa thời gian gián đoạn CPR". Thông thường, việc ép tim đúng kỹ thuật sẽ tạo ra đủ áp lực đẩy máu tĩnh mạch chứa Epinephrine về tim.
Hành động của Mục Tế Sinh lúc này chẳng khác nào một canh bạc tuyệt vọng, còn nước còn tát, đánh cược với tử thần ở phút 89.
Thế nhưng, một khi mũi kim đi chệch hướng, gây ra biến chứng y khoa, ví dụ như làm rách cơ tim, thì chắc chắn gia đình bệnh nhân sẽ không để yên, kiện cáo là điều khó tránh khỏi.
Chưa kể, bệnh nhân trước mặt anh chỉ là một hài nhi bé bỏng nặng vỏn vẹn 3kg. Quả tim của bé chỉ bằng quả quất, khe hẹp giữa các xương sườn để luồn kim vào vô cùng chật hẹp, đòi hỏi sự chính xác đến mức tuyệt đối.
"Cậu thấy có cần thiết phải liều lĩnh thế không?" Trưởng khoa Cấp cứu nắm chặt lấy cánh tay Mục Tế Sinh can ngăn: "Quá rủi ro. Tình hình bạo hành y tế, kiện cáo bác sĩ đang căng thẳng lắm. Lỡ cậu chọc rách tim đứa bé..."
Mục Tế Sinh khựng lại. Đôi mắt anh rũ xuống, đăm đăm nhìn vào sinh linh bé nhỏ bất động trên bàn sưởi. Mười ngón tay thon dài, xương xẩu siết chặt lại thành nắm đấm rồi từ từ nới lỏng ra, giọng anh kiên định: "Cứ thử xem sao anh ạ."
Trong tâm trí anh cứ bị ám ảnh bởi hình ảnh người mẹ kiên cường, dùng chút hơi tàn cuối cùng để chở che cho đứa con trong bụng. Anh muốn cứu sống đứa bé này, muốn níu giữ mầm sống ấy lại. Dành tặng cho sự hy sinh vĩ đại của người mẹ ấy.
Cô y tá đưa cho anh một chiếc kim tiêm chuyên dụng dài mười mấy centimet, thân kim thanh mảnh nhưng cứng cáp. Mục Tế Sinh dặn dò: "Chuẩn bị sẵn máy sốc điện."
Trưởng khoa Cấp cứu gật đầu cái rụp.
Mũi kim đâm trực tiếp vào cơ tim có thể k*ch th*ch gây ra hiện tượng rung thất (Ventricular Fibrillation - VF), cần phải sốc điện ngay lập tức.
Hàng chục cặp mắt trong phòng nín thở theo dõi từng cử động tay của Mục Tế Sinh. Bầu không khí tĩnh lặng đến mức có thể nghe rõ tiếng kim rơi, ai nấy đều không dám thở mạnh.
Bằng sự tập trung cao độ, Mục Tế Sinh cẩn thận xác định vị trí khoang liên sườn số 4 và 5 bên trái của em bé, chếch nhẹ vào trong so với đường giữa đòn. Anh đâm mũi kim dứt khoát xuyên qua thành ngực, tiến sâu vào tâm thất trái vài centimet. Thấy có một tia máu đỏ tươi trào ngược ra đốc kim, anh biết mình đã đâm trúng đích, liền lập tức bơm lượng thuốc Epinephrine vào thẳng cơ tim.
Rút mũi kim ra, anh tiếp tục nhồi ép tim liên tục không ngừng nghỉ.
Trưởng khoa Cấp cứu khẽ thở phào nhẹ nhõm.
Tay nghề của vị bác sĩ trẻ Mục Tế Sinh này quả thực không phải dạng vừa.
Đúng một phút sau mũi tiêm sinh tử, trên màn hình monitor, nhịp tim của em bé bỗng nảy lên những đường sóng yếu ớt, đập được chừng bảy tám nhịp. Nhưng niềm hy vọng mong manh ấy vụt tắt quá nhanh, đường điện tâm đồ lại nhanh chóng trở về một đường thẳng tắp vô cảm.
Mọi nỗ lực cứu chữa sau đó đều trở nên vô nghĩa.
Khoảng 45 phút trôi qua kể từ khi em bé được lấy ra khỏi bụng mẹ, Mục Tế Sinh dường như vẫn chưa chịu đầu hàng số phận.
"Epinephrine, 0.9ml, pha loãng tỷ lệ 1:10000, tiêm tĩnh mạch!" Mục Tế Sinh lại ra y lệnh. Trong phác đồ cấp cứu ngạt sơ sinh, danh mục thuốc được phép sử dụng cực kỳ hạn hẹp. Nguyên nhân dẫn đến ngưng tim ở trẻ sơ sinh thường rất rõ ràng, chủ yếu là do ngạt khí, thiếu oxy chứ không xuất phát từ những bệnh lý tim mạch phức tạp. Bác sĩ đâu còn "vũ khí" nào khác ngoài Epinephrine?
"Bác sĩ Mục..." Một bác sĩ trẻ trong kíp trực rụt rè lên tiếng can ngăn: "Em e là... làm vậy cũng vô ích thôi ạ."
Cô y tá cầm bơm tiêm cũng chần chừ, lưỡng lự không dám tiêm.
Trái ngược với phong thái điềm đạm, lý trí thường ngày, giọng điệu Mục Tế Sinh bỗng trở nên gay gắt, cương quyết một cách bất thường: "Tiêm Epinephrine nhanh!"
Trưởng khoa Cấp cứu thở dài thườn thượt, hất cằm ra hiệu cho cô y tá làm theo y lệnh của Mục Tế Sinh. Thêm một liều Epinephrine nữa được bơm thẳng vào tĩnh mạch em bé.
Năm phút trôi qua trong im lặng tuyệt vọng. Mục Tế Sinh không lên tiếng thêm bất cứ câu nào nữa.
Anh đứng lặng yên, đầu cúi gầm, rèm mi rũ xuống che khuất ánh mắt. Hai bàn tay anh nắm chặt lại thành nắm đấm, tì mạnh xuống mép bàn sưởi ấm sơ sinh.
Trưởng khoa Cấp cứu bước đến, vỗ vỗ lên bờ vai đang gồng cứng của anh, giọng an ủi: "Hết cách rồi cậu ạ... Bệnh nhân được đưa vào viện quá trễ. Cậu đã dốc hết tâm can làm những gì tốt nhất có thể rồi."
Mục Tế Sinh vẫn đứng chôn chân tại chỗ, đầu cúi gầm, rèm mi rũ xuống, hai bàn tay nắm chặt tì mạnh xuống mép bàn.
Lát sau, anh khẽ nhắm nghiền mắt lại, rồi từ từ mở ra. Giọng anh khàn đặc, chất chứa đầy sự bất lực và cam chịu: "19 giờ 10 phút tối. Ngừng cấp cứu."
Nói xong, Mục Tế Sinh dang hai tay bế xốc thi thể bé nhỏ lạnh ngắt lên. Động tác của anh vẫn vô cùng nâng niu, dịu dàng hệt như cách anh đang bế một sinh linh sơ sinh khỏe mạnh. Anh nhẹ nhàng bước tới chiếc cáng cứu thương nơi người mẹ đang nằm bất động. Anh cẩn thận lật sấp người em bé lại, úp khuôn mặt nhỏ xíu của bé vào b** ng*c đã ngừng đập của người mẹ, đặt bé nằm yên vị ngay vị trí trái tim cô ấy. Tư thế của họ lúc này hệt như những bức ảnh "da kề da" của một cặp mẹ con bình an, hạnh phúc sau ca vượt cạn thành công, đúng như những gì người mẹ từng hằng ao ước.
Chứng kiến khoảnh khắc đoàn tụ duy nhất và cuối cùng của hai mẹ con do chính tay Mục Tế Sinh sắp đặt, rất nhiều y bác sĩ có mặt trong phòng đã không kìm được nước mắt, ai nấy đều đỏ hoe khóe mắt.
"Được rồi, giải tán thôi mọi người." Trưởng khoa Cấp cứu ra lệnh cho kíp trực, rồi quay sang Mục Tế Sinh: "Người nhà bệnh nhân đã túc trực đầy đủ bên ngoài rồi."
Mục Tế Sinh vẫn đứng chôn chân nhìn chằm chằm vào hai thi thể, giọng thì thầm như tự trách mình: "Giá như... giá như em tiến hành tiêm Epinephrine thẳng vào tim sớm hơn một chút, biết đâu đấy..."
"Cậu không làm sai bất cứ một bước nào trong phác đồ cả." Trưởng khoa Cấp cứu ngắt lời, thở dài: "Bản thân tôi cũng từng tự dằn vặt mình, giá như tôi quyết định mổ bắt con sớm hơn vài phút, liệu có cứu được đứa nhỏ không? Nhưng mấy cái chữ 'giá như' đó hoàn toàn vô nghĩa. Bác sĩ chúng ta là người trần mắt thịt, đâu phải thần thánh phương nào mà có khả năng thấu thị tương lai, sao lường trước được hậu quả của từng nhát dao, từng mũi tiêm là phúc hay là họa. Chúng ta đã bám sát phác đồ, xử lý tối ưu nhất trong khả năng có thể rồi. Cái thói tự dằn vặt, mổ xẻ lại những quyết định sinh tử đã qua là một sự tàn nhẫn và bất công với chính bản thân mình."
"Vâng, em hiểu. Em không sao đâu anh." Mục Tế Sinh lột đôi găng tay y tế nhuốm máu vứt vào thùng rác y tế, hít một hơi thật sâu để lấy lại sự bình tĩnh. Đôi mắt anh vẫn còn vương chút tơ máu đỏ hoe, anh chua chát nói: "Chỉ trong một ngày ngắn ngủi mà phải tự tay tiễn biệt hai sinh mạng, ca thứ hai lại còn kết thúc thảm khốc thế này..." Sinh ly tử biệt diễn ra quá đỗi chớp nhoáng, tàn nhẫn, lại cướp đi sinh mạng của cả mẹ lẫn con cùng một lúc.
Anh không kìm được nỗi oán thán trong lòng: Cái thế giới này sao mà tàn khốc, ngang trái đến thế.
Tại sao những bi kịch tột cùng này cứ phải giáng xuống đầu những con người vô tội? Có những người đang ở độ tuổi thanh xuân phơi phới, rực rỡ nhất; lại có những sinh linh vừa mới tượng hình, chưa kịp cất tiếng khóc chào đời, chưa kịp mở mắt ngắm nhìn thế giới dù chỉ một lần.
...
Cánh cửa phòng Cấp cứu mở tung, Trưởng khoa bước ra ngoài, đối diện với gia đình bệnh nhân để thông báo tin dữ và giải thích ngọn ngành quá trình cấp cứu.
Những tiếng gào khóc, gào thét xé lòng lập tức bùng nổ, vang vọng cả dãy hành lang. Nhưng khi chứng kiến cả chục y bác sĩ phờ phạc, mồ hôi nhễ nhại bước ra từ phòng Cấp cứu, họ hiểu rằng đội ngũ y tế đã dốc toàn lực chiến đấu đến giây phút cuối cùng rồi.
Ứng Tiếu vẫn túc trực ở khu vực chờ ngoài sảnh.
Thấy đoàn y bác sĩ lục tục bước ra, cô vội vàng tiến lại gần.
Người đầu tiên cô bắt gặp là cô bạn thân Tiêu Thất Thất. Thất Thất lầm lũi bước theo sau lưng Phó Trưởng khoa Lưu của khoa Sản. Khoa Sản Bệnh viện số 3 có Chủ nhiệm khoa là bác sĩ Âu Dương - một chuyên gia đầu ngành mang hàm Viện sĩ, nổi danh với việc sáng chế ra một kỹ thuật phẫu thuật sản khoa mang tên bà. Dưới quyền Viện sĩ Âu Dương là hai nữ Phó Trưởng khoa, trong đó có bác sĩ Lưu.
Ứng Tiếu gật đầu chào bác sĩ Lưu, rồi khẽ gọi: "Thất Thất..."
"..." Tiêu Thất Thất giọng khàn đặc, đáp: "Cậu qua xem tình hình bác sĩ Mục đi... Trông anh ấy... có vẻ suy sụp lắm."
"Ừm." Ứng Tiếu lách người nhường đường cho tốp bác sĩ đi qua, đưa mắt tìm kiếm hình bóng Mục Tế Sinh ở cuối hàng.
Mục Tế Sinh cũng đã dừng bước.
Giữa dãy hành lang bệnh viện rộng thênh thang, sáng đèn, ánh mắt hai người chạm nhau.
Đợi khi đoàn người giải tán hết, Mục Tế Sinh mới nặng nề cất tiếng hỏi: "... Tiếu Tiếu. Sao em lại ở đây?"