Trong các Lai Phượng, ánh nến lung lay, Bùi Thượng thực tâm tư thảng thốt, bắt đầu kể cho Lệ Quý phi nghe chuyện xưa chôn chặt trong lòng bao năm qua: "Ta lớn lên ở Việt Châu, cha ta vốn cũng là người đọc sách, tiếc là mất sớm, nương ta bán bánh nuôi ta lớn. Nương ta là Đường bà bà, làm bánh nổi tiếng xa gần, tuy chỉ mở quán nhỏ nhưng buôn bán phát đạt, sau này cũng tích cóp được ít tiền. Nương không bao giờ để ta thiệt thòi, ta tuy không thể nói là sống trong nhung lụa ngọc ngà, nhưng cũng được coi là cơm no áo ấm mà lớn lên, tính khí cũng bị nương chiều hư đôi chút, cho nên nhiều khi nói chuyện với người mình không ưa, thường không giữ mồm giữ miệng."
Lệ Quý phi nghe vậy mỉm cười: "Trải nghiệm của Thượng thực, nghe qua lại có vài phần giống với Chân Chân, có phải cũng vì biến cố gia đình mới nhập cung không?"
Bùi Thượng thực thở dài một tiếng: "Đoạn trước thì giống Chân Chân, đoạn sau thì giống Vân Oanh Ca rồi... Năm mười bảy tuổi, ta ra khỏi thành thăm họ hàng, lúc về đi đường thủy, trả tiền đi thuyền. Trên thuyền có bảy tám người, trong đó có một thư sinh, tuy mặc áo vải cũ đã giặt đến bạc màu, nhưng cử chỉ đoan chính, khí độ bất phàm, ta bèn nhìn thêm vài lần. Thuyền đến thành Việt Châu, hành khách đa phần xuống thuyền rời đi, còn vị thư sinh kia định đi thì bị lái đò gọi giật lại, xem ra lúc này chàng ta mới nhớ ra chưa trả tiền thuyền. Chàng ta s* s**ng trong n.g.ự.c áo hồi lâu, móc ra tất cả tiền đồng cũng không đủ một nửa tiền thuyền, lái đò lập tức nổi giận, buông lời nhục mạ. Ta thấy thư sinh kia tay chân luống cuống, ngượng đến mức mặt đỏ tía tai, không biết đối đáp ra sao, trong lòng không nỡ, bèn tự bỏ tiền bù đủ chỗ thiếu cho chàng ta. Xuống thuyền chàng ta đi theo, năm lần bảy lượt cảm tạ ta, trò chuyện với ta, ta mới biết chàng là người Minh Châu, vì vay một khoản tiền lớn chữa bệnh cho nương già góa bụa, nương khỏi bệnh rồi lại không có khả năng trả nợ, nên đành trốn đến Việt Châu lánh nạn. Ta thấy chàng ta đã không một xu dính túi, ở Việt Châu cũng không thân thích để nương nhờ, bèn gợi ý chàng đến nhà ta giúp nương ta ghi chép sổ sách kiếm sống, chàng vui vẻ nhận lời. Thư sinh đó, chính là Thẩm Hãn."
Lệ Quý phi dần đoán được diễn biến tiếp theo: "Thẩm Tham chính vừa khôi ngô tuấn tú, lại là người đọc sách, chắc hẳn lệnh đường sẽ sớm cảm thấy ông ấy là ứng cử viên con rể thích hợp."
"Haizz..." Bùi Thượng thực nhớ lại chuyện xưa, vẻ mặt đầy tiếc nuối, "Ông ta rất có tài, chỉ mất hai ngày đã sắp xếp sổ sách trong quán rõ ràng đâu ra đấy, không sai một ly. Nói chuyện thì thích trích dẫn sử thi điển cố, đạo lý lớn từng bộ từng bộ, người nghe ai cũng bái phục. Ta khi đó còn trẻ, khó tránh khỏi bị ông ta thu hút, thường xuyên đến thăm. Nương ta nhìn ra tâm tư của ta, cũng không ngăn cản chúng ta qua lại. Ngược lại có một người biểu ca làm công cho nhà ta, căm ghét việc ông ta tiếp cận ta. Có lần ta và Thẩm Hãn lén gặp nhau, biểu ca dẫn người đến vây đ.á.n.h ông ta, sỉ nhục ông ta một trận, bảo ông ta ăn nhờ ở đậu mưu toan tiền tài, còn muốn dụ dỗ con gái chủ nhà... Ta tức đến phát khóc, ông ta định biện giải nhưng chẳng ai nghe, mắt thấy ông ta sắp bị đánh, ta cầm gậy định bảo vệ ông ta, lúc này nương ta nghe tiếng chạy tới. Bà bình tĩnh chắn trước mặt chúng ta, bảo với mọi người: 'Thẩm Hãn là con rể ta chọn cho Bảo Sắt, chúng nó sớm muộn gì cũng thành thân. Nó sắp về quê thi Hương, sau này còn phải thi Tiến sĩ, các ngươi ai dám động đến nó, cứ bước qua xác ta trước đã, xem ta có đồng ý không!' Đuổi được đám người kia đi, nương lại nói riêng với Thẩm Hãn: 'Vừa rồi ta nói vậy là kế tạm thời, không phải muốn ép ngươi cưới Bảo Sắt. Ngươi rất có tài hoa, cũng đến lúc về Minh Châu tham gia kỳ thi Hương rồi. Khoản nợ của ngươi không cần lo, bà già này bao năm nay cũng dành dụm được ít tiền quan tài, cho ngươi mượn trả nợ trước. Ngươi cứ yên tâm về quê đi thi, chúc ngươi sớm ngày đỗ cao. Tiền ta cho ngươi mượn ngươi cũng không cần lo, ta không đòi gấp, bao giờ ngươi dư dả rồi trả cũng chưa muộn.' Thẩm Hãn nghe xong nước mắt lưng tròng, bái tạ nương ta, nói chàng quả thực rất thích ta, nếu ta và nương không chê, chàng rất mong được cưới ta làm vợ, nửa đời sau cùng ta hiếu kính nương ta. Nương thấy chàng nói vậy cũng rất vui mừng, hôn sự này coi như đã định. Không lâu sau, ta tiễn chàng đi. Mùa đông năm đó, chàng từng quay lại thăm ta và nương, rất vui vẻ báo tin chàng đã qua kỳ thi Hương, sắp tới Lâm An tham gia thi Hội vào năm sau. Chàng còn hứa, đợi đỗ Tiến sĩ, nhất định tam môi lục sính lễ nghi đầy đủ, rước ta về dinh."
Lệ Quý phi nghe Bùi Thượng thực kể, thỉnh thoảng lại than thở, nghe đến đây bỗng hỏi: "Chẳng lẽ lần này Thẩm Tham chính thi không đỗ? Nếu không ông ấy chắc sẽ không nuốt lời."
Bùi Thượng thực lắc đầu: "Sau khi thi Hội yết bảng, chúng ta đợi mãi đợi hoài, chẳng thấy ông ta trở lại. Sau đó tìm được bảng vàng, mới phát hiện ông ta không có tên trên bảng. Nương nói, thế cũng chẳng sao, vẫn bằng lòng gả ta cho ông ta, sau này ông ta không làm quan, hai vợ chồng chí thú làm ăn quản lý tiệm bánh cũng tốt. Nhưng ông ta mãi không xuất hiện, nương lại đợi thêm mấy tháng, cuối cùng không nhịn được nhờ người đến Minh Châu theo địa chỉ ông ta đưa để tìm, nhưng người đi nhà trống, hàng xóm láng giềng đều không biết nương con ông ta dọn đi đâu. Thấy tình cảnh này, biểu ca ta và những người khác không tránh khỏi lại nói ra nói vào, ví như Thẩm Hãn cố tình không về, ban đầu chính là đến lừa tiền lừa sắc, nay bỏ lại ta ôm tiền lớn cao chạy xa bay, đương nhiên trốn được bao xa thì trốn bấy xa. Nương ta trước sau vẫn tin tưởng nhân phẩm của ông ta, cho rằng ông ta nhất định vẫn đang ẩn cư ở đâu đó, đợi sau này đỗ Tiến sĩ mới quay lại cưới ta. Ta cũng nghĩ như vậy, ngặt nỗi người ở quê nghi ngờ ông ta lừa gạt tình cảm rồi bỏ rơi ta ngày càng nhiều, mỗi lần ta ra đường đều có người chỉ trỏ sau lưng, những ngày tháng ấy cực kỳ khó sống. Cứ thế trôi qua hết năm này đến năm khác, ta không muốn gả cho người khác, mà người đến cầu thân cũng chỉ còn toàn hạng góa vợ cô độc. Sau này trong cung tuyển chọn nội nhân từ dân gian, ta nghĩ thay vì ở lại Việt Châu chịu người đời cười chê, chi bằng đi ứng tuyển, nếu đến Lâm An làm nội nhân, thì giả như ông ta trúng Tiến sĩ, trở thành sĩ đại phu, ắt sẽ có ngày gặp lại."
"Tình cảnh này, quả nhiên rất giống Vân Oanh Ca." Lệ Quý phi cảm thán, "Có điều ta vẫn thấy người quân t.ử như Thẩm Tham chính khác một trời một vực với kẻ bạc tình như Phó Tuấn Dịch, cho dù không quay lại đúng hẹn, chắc hẳn cũng có nỗi khổ tâm."
Bùi Thượng thực không đáp trực tiếp, im lặng giây lát, mới tiếp tục nói: "Ta nhập cung làm nội nhân Thượng Thực cục, theo Thượng thực Lưu nương t.ử khi đó được Tiên đế tin tưởng nhất học trù nghệ, sau này có cơ hội hầu hạ Tiên đế, quả nhiên gặp được Thẩm Hãn. Lần xướng danh Tiến sĩ năm đó, ta đứng từ xa nhìn, ông ta đỗ cao Nhất giáp. Sau đó Tiên đế đặc biệt coi trọng ông ta, ông ta một bước lên mây, thăng quan tiến chức vùn vụt, chẳng bao lâu đã về Lâm An làm kinh quan. Ta cũng nhiều lần chạm mặt ông ta, có khi trong cung, có khi là lúc ta xuất cung mua thức ăn phố xá cho Tiên đế. Một lần ở ngoài cung, cuối cùng ta cũng có thể ở riêng với ông ta, hỏi ông ta nguyên do không quay lại tìm ta, ông ta nói năm xưa quả thực vì thi trượt, không còn mặt mũi nào gặp ta và nương, lại bị cường hào phú hộ địa phương ức h**p, mới đưa nương dọn nhà, tránh về quê dốc lòng đọc sách. Sau này đỗ Tiến sĩ rồi, cũng từng về Việt Châu tìm ta, nhưng nghe tin ta đã nhập cung làm nội nhân... Chúng ta cảm thán thế sự vô thường, nhưng lại mừng vì trai chưa vợ gái chưa chồng, Quan gia khi đó đối đãi với chúng ta đều không tệ, biết đâu sẽ có ngày nguyện ý thành toàn cho chúng ta."
Lệ Quý phi mỉm cười: "Nghĩ như thế không sai. Bồng Sơn tuy xa, nhưng giống như Tiểu Tống, gặp được Quan gia trọng tình trọng nghĩa, cũng có tiền lệ quan lại triều đình và nội nhân trong cung được toại nguyện mộng uyên ương."
Bùi Thượng thực lại chẳng có vẻ gì vui mừng, nhàn nhạt kể tiếp chuyện về sau: "Ông ta cũng giống như Tiểu Tống, thăng lên Hàn Lâm Học sĩ, có cơ hội thỉnh thoảng trực đêm tại Hàn Uyển, chờ soạn thảo chiếu lệnh ban đêm. Có khi Tiên đế dù không cần soạn chiếu, cũng triệu ông ta đến tán gẫu. Mà khi đó ta thăng lên Tư thiện, người chịu trách nhiệm nếm thử ngự thiện cho Tiên đế cũng đổi từ Lưu Thượng thực sang ta. Chúng ta thấy tình thế rất tốt, bèn hẹn nhau lần sau Quan gia triệu ông ta vào đối đáp ban đêm, sẽ do ông ta mở lời, kể cho Quan gia nghe chuyện tình của chúng ta, khẩn cầu Quan gia tác thành. Cơ hội như vậy đến rất nhanh. Một hôm Thẩm Hãn trực đêm, Tiên đế triệu ông ta đến điện Phúc Ninh, định đưa ý tứ, bảo ông ta soạn chiếu thư công bố hôn sự của Trưởng công chúa. Trưởng công chúa là muội muội duy nhất của Tiên đế tại Lâm An, Tiên đế chọn lựa kỹ càng, cuối cùng tìm được cho cô ấy một phò mã ưng ý. Mắt thấy muội muội sắp xuất giá, trong lòng Tiên đế rất vui, đêm đó uống rất nhiều rượu, kết quả say bí tỉ. Tuy đã triệu Thẩm Hãn đến, nhưng lại cứ để ông ta đợi bên ngoài điện Phúc Ninh, đợi một mạch suốt cả đêm. Ta thấy Quan gia say quá, nôn mửa dữ dội, tiểu nội nhân hầu hạ trong điện còn trẻ, chưa thấy cảnh này bao giờ, sợ không dám lại gần, ta cũng không tiện tự ý rời đi, dọn dẹp đồ nôn mửa của ngài, lại lấy đá giải rượu cho ngài dùng, rồi hầu hạ ngài rửa mặt chải đầu... Ngài ngủ rồi cũng không yên tâm, cứ canh chừng bên ngoài màn, lúc nào cũng sẵn sàng bưng trà rót nước. Cho nên, gần như thức trắng đêm. Sáng hôm sau trời sắp rạng mới mơ màng ngủ thiếp đi, lúc Tiên đế khoác áo choàng lớn của ngài cho ta, ta mới giật mình tỉnh dậy. Ta vội quỳ xuống tạ tội, Tiên đế lại ôn tồn hỏi ta có phải đã canh ngài cả đêm không, bảo ta vất vả rồi, còn hỏi ta muốn ban thưởng gì, sẽ tạ ơn ta đàng hoàng. Ta rất muốn nói cho ngài biết chuyện của ta và Thẩm Hãn, nhưng rốt cuộc vẫn xấu hổ, lại nghĩ Thẩm Hãn sắp nói với ngài rồi, ta cũng không vội một chút này, bèn bảo chưa nghĩ ra, không nói gì cả. Đợi Tiên đế chỉnh trang xong xuôi, ta mới rời điện Phúc Ninh. Ra ngoài điện gặp Thẩm Hãn đã chờ đợi mòn mỏi cả đêm, thấy dung nhan ông ta khá tiều tụy, chắc hẳn ta cũng vậy. Nhưng nghĩ đến tâm nguyện sắp thành hiện thực, trong lòng vẫn rất vui sướng, bèn cười với ông ta một cái, cúi đầu đi lướt qua vai ông ta. Không ngờ, cái lướt qua ấy, duyên phận đời này đã tận."
"Thẩm Tham chính sau đó không hề đề cập với Tiên đế chuyện muốn cưới bà?" Lệ Quý phi lờ mờ đoán được sự tình, không kìm được thở dài trong lòng.
"Không có." Bùi Thượng thực buồn bã nói, "Sau này ta nghe nói, Tiên đế cũng không bắt ông ta soạn chiếu thư nữa, bảo ông ta vất vả đợi cả đêm, không nỡ phiền lụy ông ta nữa, bảo ông ta về nhà nghỉ ngơi sớm, chiếu thư để Hàn Lâm Học sĩ trực ca sau soạn. Mà Thẩm Hãn cũng chẳng nói gì, lẳng lặng nhận đồ ban thưởng của Tiên đế rồi cáo lui... Ta cứ tưởng ông ta muốn chọn cơ hội tốt hơn để nói, nào ngờ đâu, không lâu sau, nghe được 'tin vui' ông ta cưới con gái ân sư..."
Lệ Quý phi không biết lúc này nên nói gì cho phải, cũng chỉ đành cau mày, lặng lẽ lắc đầu.
Bùi Thượng thực cười bi thương: "Trước khi cưới ông ta gửi một khoản tiền cho nương ta vẫn đang ở quê nhà, rất nhiều, gấp mấy lần số tiền nương ta cho ông ta năm xưa, đồng thời báo tin ông ta sắp kết hôn, cũng chẳng nói xin lỗi ta, chỉ bảo 'cùng lệnh ái kiếp này duyên mỏng, mong đừng nhớ mong'... Nương ta bao năm qua luôn tin tưởng nhân phẩm ông ta, trước mặt những người nghi ngờ ông ta luôn ra sức bảo vệ, lại chẳng ngờ đợi được một kết cục như vậy, một nỗi u uất kết lại trong lòng, từ đó đổ bệnh, vài tháng sau thì buông tay trần thế, bỏ ta mà đi."