Kiều Thú Nghĩa vừa nghe Hạ Tử Kỳ muốn thăng đường, đích thân thẩm lý vụ án này thì trong lòng thầm kêu không ổn. Lão định tìm cách rời đi trước để sắp xếp một chút.
Nào ngờ Hạ Tử Kỳ đã lên tiếng: "Kiều đại nhân, vụ này chúng ta cùng thẩm đi."
Kiều Thú Nghĩa gượng cười đồng ý: "Được thôi." Giờ thì lão muốn đi cũng không được nữa, chỉ đành ra hiệu cho tâm phúc chạy một chuyến đến chỗ con trai, bảo hắn phái người cảnh cáo mụ già họ Mã kia đừng có nói năng lung tung!
Đáng tiếc, tên tâm phúc này cuối cùng chẳng thể truyền được lời tới tai Kiều Anh Triết. Hắn vừa ra khỏi nha môn đã bị người của Hạ Tử Kỳ bám đuôi, cuối cùng bị đánh ngất tại một góc vắng vẻ.
Thế nên, khi công đường khai mở, Kiều Anh Triết thấy người ngồi chính giữa là Hạ Tử Kỳ, còn cha mình lại ngồi né sang một bên thì lập tức ngây người. Kiều Thú Nghĩa kín đáo lắc đầu với hắn. Lòng Kiều Anh Triết chùng xuống, mặt mày sa sầm đứng sang một bên.
Trong lúc Hạ Tử Kỳ thăng đường, huyện nha Liễu Thành chật kín người đứng xem. Những vụ án tư thông thế này luôn thu hút ánh nhìn và gây phấn khích hơn cả án mạng.
Đến khi hai bên nguyên - bị đứng vào vị trí, Kiều Thú Nghĩa mới phát hiện Chu trạng sư — Chu Bột — mà lão phái người đi mời đã không đến! Xong đời, lão đã có thể dự đoán được kết cục của vụ án này rồi.
Kiều Thú Nghĩa không biết rằng, lão phái người đi mời thì Chu Bột cũng nể mặt, vốn đã trên đường đến huyện nha và nắm sơ qua vụ việc. Nhưng vừa nghe tin người thăng đường là Huyện lệnh đại nhân Hạ Tử Kỳ, Chu Bột liền tìm cớ... chuồn thẳng.
Chu Bột biết hành động này của mình phần lớn sẽ đắc tội với nhà họ Kiều, nhưng lão cũng chẳng còn cách nào. Nếu lão xuất hiện, nghĩa là lão đã chọn đứng về phe nhà họ Kiều, mà thực chất lão chẳng mấy lạc quan về họ. Huyện lệnh tiền nhiệm bị nhà họ Kiều hố một vố phải rời đi, vậy mà Kiều Thú Nghĩa vẫn không thể leo lên vị trí chính thức.
Còn vị Huyện lệnh đương nhiệm Hạ Tử Kỳ này lại khá có danh tiếng, nghe nói sau khi tiếp quản vị trí của Trương Hiến đã quản lý Xương Lê rất đâu ra đấy. Lão phải xem bản sự của Huyện lệnh đại nhân thế nào mới chọn phe được chứ? Ban đầu lão bằng lòng đến vì người đưa tin nói là Kiều đại nhân thẩm án, lão nể mặt nên mới đi. Nhưng giữa đường nghe đổi người, chuyện đã khác hẳn.
Huyện lệnh nhậm chức mười ngày rồi, hôm nay là lần đầu lộ diện chủ trì công vụ. Chu Bột cảm thấy thế trận này không đúng, lão sợ "ngọn đuốc đầu tiên" của Huyện lệnh sẽ thiêu cháy chính mình, nên dứt khoát ra khỏi thành. Lão sang huyện bên cạnh nhà người thân ở tạm một thời gian, đợi hai con hổ đấu ra kết quả rồi mới quay về.
Vụ án này thực chất là một vụ án mơ hồ.
Mã lão thái khăng khăng khẳng định con dâu cả Tề Trinh Nương tư thông với biểu ca Mạnh Vân. Ngoài việc nhấn mạnh chính mắt mình nhìn thấy, mụ chẳng có nhân chứng vật chứng nào khác, vậy mà vẫn đòi dìm lồng heo đôi "gian phu dâm phụ" này. Tề Trinh Nương thì khẳng định mình và biểu ca thanh bạch, sẵn sàng lấy cái chết minh chứng. Còn Mã Trung Bình thì hoàn toàn không biết nên tin mẹ hay tin vợ.
Thêm vào đó, Tề Trinh Nương muốn sau khi chứng minh trong sạch sẽ hòa ly và dẫn theo đứa con gái bị tật ở tai. Mã lão thái và Mã Trung Bình đều không đồng ý. Điểm khó nhất chính là: việc Tề Trinh Nương có tư tình hay không, chẳng ai đưa ra được bằng chứng.
Tiết Hủ với tư cách là trạng sư của bị cáo, lúc này lên tiếng trước: "Mời phía đối phương đưa ra nhân chứng vật chứng liên quan chứng minh Tề Trinh Nương và biểu ca cô ấy tư thông."
"Dựa vào cái gì bắt tôi chứng minh? Bảo con mụ họ Tề kia tự chứng minh sự trong sạch của nó đi!" Mã lão thái nhảy dựng lên giận dữ.
Tiết Hủ không hề nao núng, lão đâu phải hạng người dễ bị dọa: "Bằng chứng đâu?"
Mã lão thái: "Chính mắt tôi nhìn thấy, lẽ nào còn giả được? Nó là con dâu cả của tôi, nếu nó không làm chuyện xấu hổ đó, tôi việc gì phải vạch áo cho người xem lưng?"
Đám đông đứng xem đều thấy lời Mã lão thái có lý.
"Bà lão này nói đúng đấy, tục ngữ có câu 'xấu chàng hổ ai', nếu thực sự không có chuyện đó, bà ấy việc gì phải làm nhục mặt nhà mình?"
"Tội nghiệp bà cụ, đôi nam nữ kia cũng mặt dày quá, làm chuyện đó ngay tại nhà người ta!"...
Nghe tiếng bàn tán và đồng tình xung quanh, Mã lão thái đắc ý liếc Tiết Hủ một cái.
Tiết Hủ đột ngột nói: "Mã lão thái, tôi biết bà và ông chú hàng xóm có tằng tịu với nhau."
"Ông nói bậy bạ gì đó?! Tôi xé xác ông ra bây giờ!" Mã lão thái lần này thực sự nhảy dựng lên, "Dựa vào cái gì ông nói tôi như vậy? Ông có bằng chứng gì?"
"Chính mắt tôi nhìn thấy!"
"Láo tóet!"
"Đúng là chính mắt tôi nhìn thấy. Nếu bà thấy tôi nói dối, bà hãy tự đưa ra bằng chứng để chứng minh sự trong sạch của mình đi."
Mã lão thái nghẹn họng. "Ông đang vu khống tôi!"
"Tôi vu khống bà sao? Bà có bằng chứng gì chứng minh mình thanh bạch không?"
Mã lão thái lại nghẹn thêm lần nữa. Hạ Tử Kỳ ngồi phía trên im lặng quan sát Tiết Hủ trổ tài, định bụng lúc cần thiết sẽ đẩy thêm một tay.
Trong đám đông, có một trung niên để râu xẻn râu (ria mép) lẩm bẩm: "Thường thì mấy chuyện này chẳng phải nữ nhân phải tự chứng minh sao? Sao vị trạng sư này lại đi làm khó một bà lão?"
Tiết Hủ nhìn gã đó, đột nhiên nói: "Giờ Sửu đêm qua, ông đã giết một người."
Gã trung niên há hốc mồm: "Ông nói nhăng nói cuội gì thế? Đừng có nói bừa nhé!"
"Tôi không nói bừa, chính mắt tôi nhìn thấy."
Tiết Hủ vừa dứt lời, đám đông quanh gã trung niên lập tức tản ra, đứng cách xa gã như thể gã là kẻ sát nhân thật sự. Gã trung niên giậm chân: "Ông nói láo, tôi không có giết người!"
"Ông có bằng chứng gì chứng minh mình không giết người?" Tiết Hủ hỏi vặn lại.
Gã trung niên cuống cuồng: "Đêm qua tôi không hề ra khỏi cửa!"
"Ai chứng minh?"
"Con trai út của tôi." Gã góa vợ hai năm nay, vẫn ngủ cùng con trai út.
"Lúc giờ Sửu nó có thấy ông ở nhà không? Có chắc chắn ông không lẻn ra ngoài giết người không?"
Gã trung niên bị hỏi đến mức không thốt nên lời. Tầm đó ai chẳng đang ngủ say như chết?!
Lại có người nhỏ giọng: "Không thể như thế được chứ?"
Tiết Hủ liếc nhìn người đó, là một thanh niên trẻ. Lão hơi nghiêng người về phía trước, hỏi: "Cậu em, sáng sớm nay cậu ăn bánh sủi cảo nhân hẹ ở hàng đối diện đúng không?"
"Sao ông biết?"
"Ta đương nhiên biết, ta đứng ngay sau cậu mà. Sau khi cậu đi, chủ quán mới phát hiện cậu ăn hai bát nhưng chỉ trả tiền một bát."
"Nói láo! Rõ ràng tôi chỉ ăn một bát!"
"Cậu chứng minh thế nào?"
Chàng thanh niên nghẹn ứ, chuyện này chứng minh kiểu gì? "Lẽ nào ông bắt tôi mổ bụng tự sát để minh oan?"
Chàng thanh niên vặn lại: "Tại sao tôi phải mổ bụng? Ông nói tôi ăn hai bát thì đưa bằng chứng ra!"
Tiết Hủ cười nói: "Đúng rồi đó! Người khác nói cậu ăn hai bát, thì người đó phải đưa ra bằng chứng cậu ăn hai bát, chứ không phải bắt chính cậu đi chứng minh mình không ăn hai bát."
Tiếp đó, lão lại nói với gã trung niên để râu xẻn: "Thấy chưa, ông học được chưa? Vừa nãy ta nói ông giết người, ông lẽ ra phải bắt ta đưa ra bằng chứng chứng minh ông giết người, chứ không phải tự mình dốc sức đi chứng minh mình không giết người."
Đám đông ồ lên khen ngợi: "Phải đấy! Không lẽ cứ mở miệng bảo người ta giết người là giết người sao? Phải có bằng chứng chứ."
"Mã lão thái, bà nhìn rõ chưa? Tội tư thông của con dâu và biểu ca là do bà nêu ra, bà phải có trách nhiệm đưa ra bằng chứng. Bà không thể bắt con dâu mình — một người thanh bạch — đi chứng minh một việc cô ấy không làm. Nếu không, bà cũng phải chứng minh cho kỹ việc bà và ông chú hàng xóm là thanh thanh bạch bạch đấy."
Mã lão thái bị dồn vào thế bí, tiến không được lùi không xong, hoàn toàn cứng họng.
"Mọi người thấy có đúng không?" Tiết Hủ hỏi.
Gã trung niên và chàng thanh niên vội gật đầu lia lịa: "Đúng, đúng quá rồi!" Họ chẳng muốn phải tự chứng minh mình nữa đâu! Những người bị lão nhìn tới đều cúi đầu, không ai dám bảo sai. Nếu nói sai, biết đâu lát nữa họ lại bị làm khó, bị vu khống như hai người kia thì sao?
"Tôi thấy lão tiên sinh nói rất đúng. Nếu không cần bằng chứng mà cứ tùy tiện vu khống, rồi người bị vu khống lại phải cuống cuồng đi minh oan thì thế gian này loạn mất."
"Phải đấy, đúng là nên như thế. Như vị đại thúc và cậu em kia, nếu họ là người tính khí nóng nảy, khéo lại mổ bụng thật để minh oan ấy chứ."
"Kẻ đi kiện thì phải vất vả mà đưa bằng chứng ra. Nếu không kẻ đi kiện chẳng phải làm gì cả, thì ai cũng tranh nhau đi kiện người khác, xã hội sẽ đại loạn."
Những lời Tiết Hủ nói khiến bách tính đứng xem đại ngộ hoàn toàn. Kiều Anh Triết đứng một bên thấy cảnh này thì thầm chửi rủa trong lòng: Đúng là đồ ngu, giết quách nó từ sớm có phải hơn không. Khi đó vị thế nguyên cáo và bị cáo đảo ngược, nhà họ Mã trở thành bên thụ hưởng, là bị cáo, đối phương muốn đưa ra bằng chứng mới là khó.
Đây chính là tâm cơ của Tiết Hủ. Nếu ngay từ đầu họ chọn vị thế nguyên cáo để kiện Mã lão thái vu khống, họ không chỉ phải đưa ra bằng chứng bà ta vu khống mà còn phải tự chứng minh mình trong sạch, thế mới là việc gì cũng đến tay.
Mã lão thái cuối cùng không cam tâm: "Cái con mụ họ Tề kia đòi hòa ly, nếu không có gian phu, nó dám sao?"
Tiết Hủ: "Vẫn là câu nói đó, bằng chứng đâu? Nếu bà không đưa ra được bằng chứng, thì đó chính là vu khống."
Hạ Tử Kỳ nắm tay ho nhẹ một tiếng để che giấu ý cười trong mắt. Lão phát hiện "đồng đội" phía mình thực sự sắc bén, chỉ một người đã xoay chuyển hoàn toàn thế yếu của vụ án này.
Kiều Thú Nghĩa thấy nếu không nói gì để cứu vãn thì vụ án coi như định đoạt: "Đại nhân, mặc dù Mã lão thái không có bằng chứng, nhưng không có lửa làm sao có khói, Tề thị chưa chắc đã hoàn toàn thanh bạch đâu?"
Hạ Tử Kỳ dứt khoát ném vấn đề cho Tiết Hủ: "Tiết trạng sư, về thắc mắc của Kiều đại nhân, ông thấy thế nào?"
"Bẩm Huyện lệnh đại nhân, vụ án này — tang vật và lời khai đều nằm trong diện nghi vấn, xung quanh không có nhân chứng kiến diện; hoặc dù có người nghe thấy nhìn thấy, sự việc cũng không hoàn toàn đáng nghi. Nghi ngờ có tội nhưng không có bằng chứng ngoại phạm. Tuy có bằng chứng ngoại phạm, nhưng sự thật không hề có tình tiết nghi ngờ phạm tội."
Tiết Hủ nói vậy nghĩa là vụ án này thuộc diện "Nghi tội" (tội lỗi còn nghi vấn). Lão nói tiếp: "Kinh Thư có lời: Tội nghi thì nên xử nhẹ, công nghi thì nên tính nặng; thà rằng bỏ sót tội phạm, còn hơn giết lầm người vô tội. Cổ nhân cũng vân: Hình phạt còn nghi ngờ thì tha bổng thay vì phạt; tiền phạt còn nghi ngờ thì miễn thay vì thu. Cần phải thanh tra rõ ràng, nắm được cái lý của nó."
Hình phạt cho nghi tội nên theo hướng có lợi cho bị cáo. Khi công lao không xác định được lớn nhỏ thì đều ban thưởng theo hướng nặng nhất. Thà để lọt một kẻ có tội còn hơn giết oan một người vô tội. Tiết Hủ là người thuộc làu luật lệ đại Lê, bụng đầy kinh luân, trích dẫn kinh điển đâu ra đấy.
"Hay!" Cùng với lời tán thưởng của Hạ Tử Kỳ, kinh đường mộc cũng đập xuống.
Sự thanh bạch của Tề Trinh Nương và biểu ca Mạnh Vân đã được quan phủ định luận. Về yêu cầu hòa ly của Tề Trinh Nương, sau khi hỏi qua ý nguyện của cô, Hạ đại nhân đã chấp thuận, còn đặc cách cho cô dẫn theo con gái đi cùng.
Về việc Tề Trinh Nương muốn mang cháu gái đi, Mã lão thái không đồng ý. Giữ đứa trẻ trong tay thì chúng mới không lật trời được. Nhưng qua lời kể của Tề Trinh Nương về cuộc sống những năm qua, mọi người đều nghe thấy sự hà khắc và rẻ rúng của nhà họ Mã đối với hai mẹ con cô, bách tính đứng nghe đều không cầm lòng được.
Nhất thời dân ý sục sôi, đều mắng Mã lão thái không phải con người, còn có người thỉnh cầu Huyện lệnh đại nhân để đứa trẻ đi theo mẹ. Hạ Tử Kỳ thuận nước đẩy thuyền, giải quyết xong xuôi mọi việc.
Sự việc kết thúc thuận lợi đến không ngờ. Kết quả này hoàn toàn nằm ngoài dự tính của Hạ Tử Kỳ. Ban đầu lão còn tưởng phải tốn bao nhiêu công sức cơ. Trước khi thăng đường, lão đã xác nhận Lữ Minh Chí này chính là người được nhắc đến trong thư của ân sư. Lúc trước lão còn đang nghĩ phải làm sao để thiên vị người nhà mình một cách công chính nghiêm minh nhất. Cuối cùng phát hiện ra, hóa ra lão chỉ cần xử đúng luật là được?
Trong lòng Tiết Hủ cũng thấy lạ, chuyện này chẳng tốn sức mấy, lão mới tung ra có năm phần công lực mà mọi việc đã xong xuôi rồi sao?
Lữ Minh Chí thì hoàn toàn ngơ ngẩn. Mẹ ơi, Tiết tiên sinh đúng là không lên tiếng thì thôi, một khi lên tiếng là chấn động. Cái mồm này lợi hại ngang ngửa cha đẻ Lữ Đức Thắng của cậu. Không biết khi cha cậu đến Bình Châu, hai người mà cãi nhau thì ai thắng đây?
Còn nữa, đôi mắt của tỷ tỷ cậu làm bằng gì thế? Lão già này lúc trước chỉ là một ông lão bình thường, gầy gò khô khốc, ngoài việc tham sống sợ chết, hay tìm cách chuồn êm thì chẳng thể hiện ra chút tài năng nào. Sao tỷ ấy có thể từ cái vẻ ngoài tầm thường ấy mà nhìn ra năng lực trác tuyệt của lão được? Ta cũng muốn học.